|
Gök-Türk İmparatorluğu’nun parlak bir devri yaşadığı yıllarda On-oklar ve
Karluklar isyan ettiler. Bunları kendi mevkiini tehlikede zanneden Doğu hakanı Kie-li
teşvik etmiş olmalıdır. Bir tartışma esnasında T’ong-Yabgu’nun, hakanlığın
batı kanadı başbuğu olan amcası Se-pi tarafından öldürülmesi (630) ülkeyi
karıştırdı. On-ok’lardan Nu-şi-pi’ler Se-pi’yi istemediklerinden kendileri
hükümdar seçmeyi tercih ettilerse de, T’ong-Yabgu’nun oğlu Se-Yabgu üzerinde
birleşildi. Bu defa Tölesler’in ayaklanması devletin Çin’e bağlanmasında birinci
derecede amil oldu.
630 senesi büyük Gök-Türk tarihinin en karanlık yılıdır.
Doğu hakanlığı bu sene
Çin’e boyun eğmişti. Batı hakanlığı da aynı tarihte aynı akibete uğradı.
Bundan sonra Aşına soyundan bir sürü “kağan”, bazan aynı zamanda birkaç
“kağan” Batı Gök-Türk gruplarının başında görülüyorsa da, bunlar aynı
zamanda Çin’in birer memuru durumunda idiler. Batı Gök-Türk ülkelerinin Çin’e
ilhakı 658’de tamamlandı.
|
