|
Genç, haşin ve ihtiraslı Kapagan, seferler ve zaferler dizisinin 693'te Çin baskını
ile açtı. Ling-çu eyaletini şiddetli darbeler vurarak aynı sene içinde aynı
bölgeye yedi sefer daha tertipledi. Sonra Ordos’a akın yaptı. Askerî harekâtını
yeniden Ling-çu’ya yoğunlaştırdığı yılda (696’da), 8 sefer daha yapmıştı.
K’i-tan’larla Çin’in bozuşmasını kendi lehine değerlendirerek, T’ang
imparatoriçesi Wu’yu destekledi. Korkunç K’i-tanlar’ı Hopei bölgesinde ağır
bir hezimete uğrattıktan (Ekim 696) sonra imparatoriçeye isteklerini sıraladı: 100
bin “hu” (hu= 12,5 kilo çeken ölçek) tohumluk darı, 3 bin adet ziraat âleti, 10
bin (T’ang-shu’ya göre 40 bin) fond demir, Çin topraklarında oturan (Çoğu
Ordus’da “6 eyalet” arazisinde idi) Türkler’in anavatana iadesi.
Sonra Kapagan,
Yenisey bölgesini işgal etmekte olan Kırgızlar’a yöneldi. Mevsim kış (697-698),
yol uzun ve meşakkatli idi, fakat bu sefere zaruret vardı. “(Kuvvetli Kırgız
Kağanı) Çin ve On-ok kağanları ile anlaşıp, Altun ormanında (Altaylar’da)
toplanalım, ordularımızı birleştirelim Türk kağanına saldıralım, yoksa kagan
cesur ve ayguçı’sı bilge olduğundan o
bizi mahv eder demişler” (Tonyukuk Kitabesi) Kapagan ile Tonyuyuk idaresindeki
Gök-Türk ordusu “kar sökerek ağaç dallarına
tutunarak, bazen atları yedeğe alarak” yolsuz vâdilerden Kögmen dağlarını
aştı, Yenisey kaynaklarında Anı ırmağı kıyısındaki Kırgızlar’ı bastırdı,
“han”ı telef olan Kırgız ülkesi teslim alındı.
|
