Kapagan Kagan’ın gittikçe şiddetini arttıran, müsamaha tanımaz sertliği,
huzursuzluğu arttırıyor, gördüğümüz gibi, bilhassa Türk boylarının
ayaklanmalarına yol açıyordu. 711 yılında Kara-Türgiş isyanı Kül-Tegin
tarafından bastırılmış ise de, aynı yılda başlayıp 3 seneden fazla süren ve
Çin’in tahriki neticesinde bütün On-oklar’ın katılmaları ile iyice alevlenen
Karluk isyanı hayli güçlük çıkardı. İmparator Çung-tsung’un Kan-su
eyaletlerindeki ordularını Gök-Türklere karşı seferber hale getirdiği bu
sıkıntılı günlerde, “Türkistan”daki yurtlarından kalkarak Ötügen’e kadar
sokulmağa muvaffak oldukları anlaşılan Karluklar ve müttefikleri ancak Kapagan, Bilge
ve Kül Tegin’in ortak harekatı ile Tamıg Iduk-başı ‘daki (Tamir Irmağının
kaynağı. Her yıl mayıs ayında Gök-Türklerin büyük törenler tertipleridleri yer)
şiddetli savaşta mağlup edilerek dağıtılabildiler. Bir kısım Karluk kütlesi ve
başkaları Çin’e sığındılar ve San-yuan bölgesine yerleştirildiler.
Tamıg
Iduk-başı muharebesi tam zamanında kazanılmış, Gök-Türkleri iki cephede
savaşmağa mecbur etmeği hedef alan Çin kuvvetlerinin Karluklar lehine müdahalesi
önlenmişti. Şimdi de Çin hazırlığını saf dışı etmek gerekiyordu: Çin
yığınak merkezi Beş-balık üzerine sefer yapıldı (714). Çin kaynaklarının
belirttiğine göre, İnal Kağan ile Tung-iç Tegin ve hakanın eniştesinin
kumandasındaki sevk edilen ordu, Beş-balık’ı kuşattı. Kitabelerden, Bilge’nin de
katıldığı anlaşılan bu harekatta şehir ele geçirilemedi ise de karışıklıktan
faydalanarak Tokmak’daki Türk kabileleri üzerinde bir zafer kazanmakla iktifa eden
Çinliler’in Gök-Türklere karşı büyük ölçüde taarruzu ortadan kaldırılmış
oldu.
|
