Bilge’nin ölümü üzerine Gök Türk hakanlığında çöküş belirtileri kendini
gösterdi. Babasının yerine tahta çıkan Türk Bilge Kagan (Çin kaynaklarında,
İ-jan)’dan sonra küçük kardeşi Tengri Han (Çincesi, Teng-li) geçti. 740 yılında
Gök Türk tahtında yine “Tengri Han” diye anılan bir kagan vardı ve bu,
Bilge’nin oğlu idi (Bilgeden sonraki kaganlar meselesi biraz karışıktır). Hakan
çocuk denecek yaşta olduğu için idare annesi (Tonyukuk’un kızı) P’o-fu’nun
elinde idi.
Hatun
devlete hakim olamadı, hanedan üyeleri birbirine düştü ve huzursuzluk bütün yurda
yayıldı. Durumdan faydalanan Basmıllar, Karluklar ve Uygurlar birleştiler ve vaziyete
hakim olur olmaz, Aşına ailesinden gelen Basmıl başbuğunu “kağan” ilan ettiler
(742) ve Gök Türk Hakanı Ozmış (Vu-su-mi-şi) sonra da onun küçük kardeşi, son
Gök Türk hakanı Po-mei’yi öldürdüler. Bu arada müttefiklerin araları açıldı.
Basmıl Başbuğu (Kağan) ortadan kaldırıldı ve Uygur başbuğu Kagan ilan edildi.
Kutlu Kül Bilge Han (745). Ötüken’de Uygur Türk Devleti devri başlıyordu. Bununla
beraber, Gök Türk çağının bazı aileleri, hatta Tonyukuk soyundan gelenler, Uygur
devletinde ve sonraki Moğollar devrinde bile ehemmiyetlerini muhafaza etmiş
görünmektedirler.
|
