745 ‘de Gök-Türk idaresini yıkarak, Ötükende bir hâkanlık kuran Uygurlar 9
uruğ’dan meydana gelen bir birlik olup Karluk ve Basmıllar’ı da kendilerine
bağladıklarından birlikteki kabile sayısı 11’e yükselmişti. Orhun kıyısındaki
başkenti Ordubalık (sonraki Kara-balgasun yakınında)’ı kuran ilk Uygur hâkanı
Kutlug Kül Bilge 747’de öldü. Yerine oğlu Mo-yen-çur
“kagan” oldu (“Tanrıda bolmuş il etmiş Bilge kagan 747-759).
Bugünkü kuzey Moğolistan’da Şine-usu gölü yakınındaki Uygur hâkanlığının
ilk devri için çok mühim olan, kitâbeden anlaşıldığına göre, ihtimâl o sırada
Basmıllar’ın birlikten ayrılmış olması dolayısıyla 10 kabileden kurulu
Uygurlar’ın hâkanı Mo-yen-çur, kuzeyde Kırgızlar’la, batıda Karluklar ve onlara
yardım eden Türgişler ve Basmıllar’la, ayrıca Sekiz-oğuz, Dokuz-Tatar ve
Çikler’le savaşmış, hâkimiyetini Yenisey kaynakları, Çu-Talas havalisi, iç- Asya
ve Kerulen’e kadar yaymış, oğullarını yabgu, şad tâyin etmişti. Fakat asıl Çin
üzerinde tesirli oldu.
|
