- Bölüm 2
Vaktiyle Avarların İslavları teşkilatlandırması gibi, Peçenek ve Kuman
idarecilerinin de Balkanlar'da benzer büyük hizmetleri görülmüştür. 1185-1237
yılları arasında Tuna'nın güney bölgesinde kalabalık halde yaşayan Kumanların,
Bizans'a karşı Bulgar istiklal mücadelelerinde (1185-1195) başlıca rolü
oynadıkları anlaşılmaktadır. Mücadeleyi kazanarak 2. Bulgar devletinin başına
geçen ve Ulahların (sonraki Romenlerin) teşkilatlanması tarihinde yeri olan Çar
Asen(l 187-1196)'in Kuman menşeinden geldiği, ayrıca daha sonraki Bulgar
hükümdarlarından bir kısmının Kuman olduğu belirtilmiştir. Bizans-İznik
İmparatoru J. Vatatzes (1222-1254), Moğolların önünden çekilen Kumanlardan çoğunu
-toprak karşılığı askerî hizmet yükümlülüğü ile- Trakya'da, Makedonya'da ve
batı Anadolu'da iskân etmiştir.
Peçeneklerin, Uzların ve Kuman-Kıpçakların doğu Tuna çevresindeki etnik ve siyasî
durumun teşekkülündeki tesirleri de ziyadesiyle dikkat çekicidir. Halen Romanya'da
yaşayan ve ana dilleri Türkçe olan Gagauzların 13. yüzyılda oraya giden
Selçuklularla ilgili oldukları iddia edilmiş ise de, bunların daha ziyade
Hıristiyanlaşmış bir Uz kütlesi olması ihtimali üzerinde durulmaktadır. Romanya'da
bazı Türkçe yer adları (Teleorman, Dereh- lui (vadi), Turlui (tuı\u=tuz\u), Arges,
Baragan, Cumana, Peçineaga, Carais- nan vb.) ile Romen dilinde mevcut Türkçe
kelimelerden çoğu o devrin hatıralarıdır.
Aynı bölgede 1330'larda teşekkül ettiği bilinen ilk Romen devletinin de
Kuman-Kıpçak unsuruna dayanan bir başbuğ ailesi tarafından kurulduğu
görülmektedir. Kurucusu Tok-temir oğlu Basar-aba idi (basmak fiilinden
basar-aba).(=apa, Türkçe unvan) eki ile yapılan adlar Oğuzlarda (Ay-aba, Boz-aba) ve
Doğu ve Orta Avrupa ve Mısır Kıpçak-Kuman çevrelerinde (Altın-aba, Tomuz-aba,
İt-aba, Arslan-aba vb.) yaygındır. Romanya'nın kuzeyindeki Basarabya bölgesi de aynı
adı taşır. Basar, Baseroğul tarzında isimlendirmeler Deşt-i Kıpçak'taki
Moğollarda da görülüyorsa da, kelime aslen Türkçe olduktan başka, Moğol hakimiyeti
devrinde Türkçe konuşulduğu ve halkın büyük çoğunluğunu Türklerin teşkil
ettiği dikkate alınırsa, Türkleşmiş Moğollardan olduğuna ihtimal verilen
Basaraba’nın Türk kültürünü temsil ettiği anlaşılır.
15.-16. yüzyıllardaki Romen devlet büyüklerinin halis Türkçe olan adları Akbaş,
Akkuş, Bozdogan, Bilik, Berendey, Barak, Bars, Beğbars, Buga, Belçir, Kara, Kızıl,
Kazan, Şişman, Temirtaş, Tok, Ötemiş vb... 819'de bu görüşü desteklemektedir.
14. yüzyılın 2. yarısında, Dobruca'da kurulan "devleti de, Kuman Türklerine
bağlamak mümkün görünüyor. Bir yandan Bulgar, bir yandan Bizans iktidarlarının
zayıf düştüğü bu devirde, Bizans imparatoriçesi Anna tarafından yardımına
müracaat edilen (1346'da) aşağı Tuna bölgesi mahallî başbuğlarından Balika
(Türkçe, balık'dan)'nın oğlu Dobrotiç (Dobruca, bundan geliyor) 1354'lerden itibaren
-sonra kendi adıyla anılacak olan- bölgenin hakimi olarak, 1385 yılına kadar
Balkanlar ve Karadeniz'de mühim siyasî rol oynamıştır. Bakır paraları ele geçmiş
olan oğlu İvanko zamanında (14. asır sonlarına doğru) bir aralık Romen tabiiyetine
girdiği sanılan bu küçük Türk "Dobruca Devleti"nin toprakları 1417'de
Osmanlılara intikal etmiştir.
Devamı Var
|
