Şu destanı M.Ö. 330-327 yıllarındaki olaylarla bağlantılıdır. Bu tarihlerde
Makedonyalı İskender, İran’ı ve Türkistan'ı istilâ etmişti. Bu dönemde Saka
hükümdarının adı Şu idi. Bu Destan Türklerin İskender’le mücadelelerini ve
geriye çekilmeleri anlatılmaktadır. Doğuya çekilmeyen 22 ailenin Türkmen adıyla
anılmaları ile ilgili sebeb açıklayıcı bir efsane de bu destan içinde yer
almaktadır. Kaşgarlı Mahmud Divan ü Lügat-it Türk'de İskender’den Zülkarneyn
olarak bahsetmektedir. Destanın tesbit edilebilen kısa metni şöyle özetlenebilir:
İskender, Türk memleketlerini almak üzere harekete geçtiğinde Türkistan'da
hükümdar Şu isminde bir gençti. İskender’in gelip geçici bir akın düzenlediğine
inanıyordu. Bu sebeble de İskender’le savaşmak yerine doğuya çekilmeği uygun
bulmuştu. İskender’in yaklaştığı haberi gelince kendisi önde halkı da onu
izleyerek doğuya doğru yol aldılar. Yirmi iki aile yurtlarını bırakmak istemedikleri
için doğuya gidenlere katılmadılar.
Giden gurubun izlerini takip ederek onlara katılmaya çalışan iki kişi bu 22 kişiye
rastladı. Bunlar birbirleriyle görüşüp tartıştılar. 22 kişi bu iki kişiye:
"Erler İskender gelip geçici bir kişidir. Nasıl olsa gelip geçer , o sürekli
bir yerde kalamaz. Kal aç" dediler. Bekle , eğlen, dur anlamına gelen
"Kalaç" bu iki kişinin soyundan gelen Türk boyunun adı oldu. İskender Türk
yurtlarına geldiğinde bu 22 kişiyi gördü ve Türk'e benziyor anlamında " Türk
maned " dedi. Türkmenlerin ataları bu 22 kişidir ve isimleri de İskender’in
yukarıdaki sözünden kaynaklanmıştır.
Aslında Türkmenler, Kalaçlarla birlikte 24 boydur ama Kalaçlar kendilerini ayrı kabul
ederler. Hükümdar Şu Uygurların yanına gitti. Uygurlar gece baskını yaparak
İskender’in öncülerini bozguna uğrattılar. Sonra iskender ile Şu barıştılar.
İskender Uygur şehirlerini yaptırdı ve geri döndü. Hükümdar şu da Balasagun'a
dönerek bugün şu adıyla anılan şehri yaptırdı ve buraya bir tılsım koydurttu.
Bugün de leylekler bu şehrin karşısına kadar gelir, fakat şehri geçip gidemezler.
Bu tılsımın etkisi hâlâ sürmektedir. Bu destana göre İskender Türkistan'a
geldiğinde Türkmenlerin dışındaki Türkler doğuya çekilmişlerdi. İskender
Türkistan’da mukavemetle karşılaşmamış bu sebeble de ilerlememiştir. Büyük
ölçüde çadırlarda yaşayan Türkler İskender’in seferinden sonra şehirler kurmuş
ve yerleşik hayatı geliştirmişlerdir.
|
