Bulgarların Kökeni
Bir kısım araştırıcılar
Mısır'dakiler haricinde kurulan ilk Müslüman Türk devletinin Karahanlılar olduğunu
ileri sürerken bir kısım araştırıcılar da İtil Bulgar Hanlığı'nın ilk Müslüman
Türk devleti olduğunu kabul etmektedirler. Bulgarların Türk asıllı oldukları son
yapılan araştırmalarla kesinlik kazanmıştır. Bulgarların Güney-Rusya bozkırlarına
Hun dalgalarından biriyle ulaşmış oldukları anlaşılıyor.
Bunlar 481 yılında
Bizans İmparatoru Zenon (474-475, 476-491)a Gotlar'a karşı yaptıkları savaşta yardım
etmişlerdi. Daha sonra Hun kütleleriyle karışan ilk Bulgar birliğinde On-ogurların
çoğunlukta oldukları anlaşılıyor. Bu sırada Bulgar ülkesinin merkezi Kafkasya'daki
Kuban nehri ve Azak Denizi havalisindeki bozkırlar idi.
Bulgarlar önceleri Göktürk
Kağanlığı'nın idaresi altında yaşıyorlardı. Ancak 630'da Göktürk Kağanlığı'nın
fetret devrine girmesi üzerine Bulgarlar "Büyük Bulgarya" Devleti'ni
kurdular. Fakat bu devlet uzun ömürlü olmamış, 665'den sonra komşu Hazar Hakanlığı
tarafından parçalanmıştı. Bu parçalanmadan sonra Asparuh idaresindeki kalabalık
Bulgar kütleleri Tuna'ya doğru yönelmiş ve Balkanlara girerek (668 veya 671), Tuna
Bulgarları Devletini kurmuştur (681). Tuna Bulgarları zamanla Slavlar ile karıştılar
ve Boris Han'ın 864'te Ortodoksluğu resmen kabulüyle de Hristiyan oldular.
Bulgarlardan bir kısmı
ise X. yüzyıla kadar eski yerleşme sahalarında Kuban nehri ve Azak denizi havalisinde
kaldılar. Bulgarların bu ülkesi Bizans ve Rus tarihleri tarafından "Kara
Bulgarya" olarak adlandırılmıştı. Bunlar da Bulgar tarihinde önemli bir rol
oynamamış belki de daha sonraki birbiri arkasına gelen Macar, Peçenek ve Kuman
dalgaları içinde kaybolup gitmişlerdi.
Büyük Bulgarya
Devleti'nin parçalanmasından sonra Hazarların tazyikiyle Don nehri boyundaki Otuz-Oğurların
kuzeye doğru Orta İtil, yani İtil (Volga) ve Kama (Çolman) nehirlerinin birleştikleri
sahaya çekildikleri anlaşılıyor. Bu hareketin en geç VII. yüzyıl sonu veya VIII. başlarında
olması muhtemeldir. İtil Bulgarları burada bölgenin yerli halkı Fin-Ogurları ve öteki
Türk topluluklarını da idareleri altına alarak bir devlet kurdular. Ancak İtil Bulgar
Devleti'nin ilk devirleri hakkında elimizde kesin bilgiler yoktur. Bulgar ülkesinin doğusunda
Türk menşeli Başkırt (Başkurtlar), batısında Fin veya Türk olan Burtaslar ile
Ruslar, güneyinde Hazarlar bulunmaktaydı.
|
