Bulgarlar, Hazar
Hakanlığı yıkılana kadar (965), bu devlete tabi idi ve Hazar Hakanı'na vergi
veriyordu. Bu devletin yıkılmasından sonra Bulgarlar müstakil bir hanlık olmuşlardı.
964 ve 985 yıllarında Rusların Kiev Prensliği Bulgar ülkesini istilâ ettiler.
985'teki istilâ Bulgar ülkesinin zenginliğine çok az zarar vermişti. Daha sonra
Bulgarlar ve Ruslar arasında münasebetler gelişti ve bu 1006'da bir ticaret anlaşmasıyla
neticelendi.
Fakat XI. yüzyılın
ikinci yarısından itibaren kuzeydeki kürk ticareti Ruslar ile Bulgarlar arasında
devamlı savaşlara sebep oldu. Bu savaşlar Moğolların ortaya çıkışına XIII. yüzyılın
ilk yarısına kadar devam etti. Moğollar, Kalka nehri kenarında Ruslara karşı kazandıkları
zaferden sonra (1224) doğuya dönerlerken Bulgarların tuzağına düşerek ağır kayıplar
verdiler. Bu olay İtil Bulgar Devleti'nin yıkılışına sebep oldu. Bu yenilginin
intikamını almak isteyen Batu Han idaresindeki büyük Moğol ordusunun "Batı
Seferi"ndeki ilk hedefi Bulgarlar idi.
Moğollar 1236'da
Bulgarlara saldırdılar, köyleri ve şehirleri yıktılar. Bu arada elli bin nüfuslu
Bulgar şehrini de tahrip ettiler. Moğol istilasından sonra Deşt-i Kıpçak'ta kurulan
Altınordu Devleti zamanında Bulgarlar bir dereceye kadar bağımsızlıklarını
muhafaza etmekteydiler. Bu sırada Başkent Bulgar şehrinin kısa zamanda eski parlak
durumunu kazandığı anlaşılıyor. Bulgarlar zaman zaman Altınordu Hanlığı'na da
kafa tutmaktaydılar. Nitekim Altınordu Hanı Pulat Timur 1361'de Bulgarları cezalandırmış
ve Bulgar şehri yeni bir tahribata maruz kalmıştı.
1391 yılında Timur'un Altınordu
Hanı Toktamış'a (1376-1395) karşı yaptığı sefer sırasında Bulgar ülkesi bir kez
daha tahrip edildi. Timur'un 1395 yılında yine Toktamış Han üzerine yaptığı
seferden Bulgar şehri etkilenmemişti. Nitekim Timur'a mağlup olan Toktamış Han bir kısım
kuvvetleriyle Bulgar iline gitmek zorunda kalmıştı. Bulgar şehrinin 1399'da Ruslar
tarafından tahrip edildiğini görüyoruz. Ancak bu şehrin yıkılmasının muhtemel
sebebi Batu Han tarafından kurulan Kazan şehrinin gösterdiği gelişme idi.
1399'dan sonra artık
toparlanamayan Bulgarlar dağıldılar. Halkdan bir kısmı Kama'nın kuzeyindeki Kazan
nehri boyunca göç ederek buralara yerleştiler ve bölgeyi tamamiyle Türkleştirdiler.
1437 yılında kurulmuş olan Kazan Hanlığı'nın esas nüfusunu Balgar-Kıpçak karışımı
Müslüman halk teşkil etmekteydi.
|
