Karahanlılar'da
tesbit edilebilen ilk kağan, Bilge Kül Kadır Han, Samaniler ile mücadele etmiştir.
Onun iki oğlundan Arslan Han Bazır büyük kağan sıfatıyle Balasagun'dan, Kadır Han
Oğulcak ise ortak-kağan olarak Taraz'dan devleti idare ettiler. Samanilerden İsmail b.
Ahmet (892-894) uzun bir kuşatmadan sonra Taraz'ı zaptetmişti (Mart 893). Bu durum karşısında
Oğulcak merkezini Kaşgar'a naklederek Samani hakimiyeti altındaki bölgelere akınlara
başlamıştır.
Onun yeğeni Satuk'un,
Karahanlılara sığınmış Ebu Nasr adlı Samani şehzadesi veya İslam sufi vaizleri
ile karşılaşması, İslam dinini kabulüne sebep olmuştur. Satuk amcasına karşı
taht mücadelesini kazandıktan sonra kendi devleti içinde İslamiyeti resmen kabul etmiştir
(X. yüzyılın başı). Bu olay batı Karahanlıların durumunu değiştirdi. Satuk Buğra
müslüman ismi olarak Abdülkerim'i almıştı. O, Doğu Karahanlılarına karşı mücadele
de etrafında cihat için toplanan müslüman gönüllülerden de istifade etmişti. Satuk
955-6 yılında öldü ve Kaşgar'ın kuzeyindeki Artuç'da gömüldü.
Satuk'un oğlu Musa
(Baytaş), doğu kağanı Arslan Hanı mağlup ederek sülalenin bu kolunu ortadan kaldırmış
ve bütün Karahanlı Devleti'ni de İslamlaştırmaya muvaffak olmuştur (960). Bundan
sonra İslam dininin Türkler arasında yayılmasını temin etmek artık bir cihad
mahiyetini almıştı. Musa zamanında komşu sahalara da cihat açıldı. Musa'nın
yerine geçen oğlu Ebu'l-Hasan Ali'nin bu savaşlardan birinde şehit düşmüş olması
muhtemeldir (998). Devletin batı kısmını idare etmekte olan Ebu Musa el-Hasan (Harun)
b. Süleyman 990'da İsficab'ı zaptetmiş ve sonra da Samanilerin başkenti Buhara'ya
girmiştir (Mayıs-Haziran 992).
Buğra Han
hastalanarak bu şehri terketmek zorunda kaldı. Onu bu şehirden ayrılışında
muhtemelen Samanilerin yardımına gelen Arslan b. Selçuk'un idaresindeki Oğuzların da
rolü olmuştur. Harun Kaşgar'a dönerken yolda ölmüştür.
998'de ölen büyük
kağan Ali'ye halef olan oğlu Ahmet, Karahanlı hükümdarı içinde Abbasi halifesini
ilk tanıyandır. Onun zamanında Samaniler ve öteki vasalları ile münasebette olan ve
batı kısmını idare eden kardeşi Ebu'l-Hasan Nasr b. Ali idi. Nasr 999 yılında
Buhara'yı zaptetti ve Samani hanedanı mensuplarını Özkent'e götürdü.
Daha sonra Özkent'ten
kaçan Samani şehzadesi İsmail el-Muntasır'ın, devleti yeniden canlandırmak için
giriştiği teşebbüsler başarısız kaldı ve ölümüne sebep oldu (1000-1005). Nasr
b. Ali'nin Gazneli Sultan Mahmut (998-1030) ile yaptığı anlaşmada ise iki devlet arasında
Amu-Derya (Ceyhun) nehri hudut olarak tesbit edilmişti (1001).
Devamı Var
|
