Gazneli Sultan Mesut
tahta geçmeden önce Ali Tegin'den yardım istemiş, buna mukabil ona Huttal'i vadetmişti.
Ancak Mesut Gazneliler tahtına çıktıktan sonra sözünde durmadığı gibi, Maveraünnehr'i
Ali Tegin'den alarak oraya Buğra Han Mahmut b. Yusuf'u yerleştirmeye karar verdi. Ali
Tegin'e karşı Harezmşah Altuntaş idaresinde bir kuvvet gönderdi.
Altuntaş, Ali
Tegin'le Debusiye'de savaştı ve ağır bir şekilde yaralanmış olmasına rağmen müsait
bir anlaşma yapmayı başardı (1032). Diğer taraftan Altuntaş'ın halefi Harun ise
Sultan Mesut'a karşı Ali Tegin ile anlaştı (1034).
Ali Tegin'in aynı yıl
içinde ölümünden sonra, yerine oğlu Yusuf geçti. Yusuf Harezmşah Harun ile birleşerek
Tirmiz'i muhasara etti, fakat Harun'un bir suikast sonucu ölümü, onun geri çekilmesine
sebep oldu (1034). Bu sırada müttefiki Selçukluları da darıltmıştı. Yusuf bundan
sonra anlaşmak için Sultan Mesut 'a müracaat etti.
O Huttal'dan vazgeçiyor
ve kendisini Arslan Han Süleymen b. Yusuf ile barıştırması için Mesut'un aracı
olmasını istiyordu. Ayrıca iki hanedan arasında tekrar evlenme yolu ile akrabalık
tesis edildi. Yusuf'un durumunu tehliye sokan, Nasr b. Ali'nin iki oğlu Muhammet ve Böri
Tegin İbrahim'in meydana çıkışı olmuştu.
Muhammed b. Nasr
428/1036-37'de Özkentte sağlam bir şekilde yerleşmeye muvaffak oldu. Böri Tegin İbrahim'in
Vahş ve Huttal gibi şehirlere akınlar yapması üzerin, Sultan Mesut ona karşı kuvvet
sevketti, ancak bir netice elde edemeden geri döndü (1038-1039).
İbrahim Türkmenlerden
de yardım alarak Ali Tegin-oğullarını elinde bulunan Kiş, Soğd ve Buhara'yı
zaptetti. Ali Tegin-oğulları ise Yusuf Kadır Han'ın oğullarının yanına sığındılar.
Muhammet büyük hakan unvanı alarak kardeşi İbrahim ile kendilerini Yusuf Kadır Han
kolundan ayırmışlar ve bu suretle aşağı yukarı 1041-1042'den itibaren doğu ve batı
olmak üzere iki Karahanlı Devleti ortaya çıkmıştır.
Batı Hanlığı;
Maveraünnehr ve Hocend'e kadar batı Fergana'yı içine almakta idi. Büyük kağanın baş
şehri önceleri Özkent, sonra Semerkand olmuştu. Doğu Hanlığının hudutları içinde
Talas, İsficap, Şaş, Doğu Fergana, Yedi-su ve Kaşgar bulunmakta idi. Bu hanlığın
başkenti Balasagun idi. Doğu Hanlığının din ve kültür merkezi Kaşgar idi.
|
