Gazneliler hükümdarı Behrâm-şâh onsekiz yıl
kadar olay çıkarmadan Selçuklulara itâat etmişti. Daha sonra 250.000 dinar tutarındaki
yıllık haracı ödememesi ve halka kötü davranması, Sultan Sencer'i bu hükümdar üzerine
bir sefer tertiplemeğe mecbur etti (1135). Sultan ağır kış şartlarına rağmen
seferden vazgeçmeyerek Gazne'ye hâkim oldu. Behrâm-şâh Hindistan'a kaçarak
Sencer'den af diledi. Sencer onu bağışlayarak yerinde bıraktı ve Belh'e döndü
(1136).
Sencer daha melikliğe sırasında Karahanlı
Devleti'ni teşkilâtlandırmıştı. Batı Karahanlı hükümdârı Arslan Hân Muhammed
ömrünün son yıllarında hastalanarak felç olmuş, bu bakımdan devleti oğlu Nasr ile
müşterek idare etmeğe başlamıştı. Ancak Semerkant'ta dînî liderlerin sebep olduğu
isyan sonucu Nasr öldürüldü. Arslan bu isyanı bastırabilmek için Sultan Sencer'den
yardım isterken, öteki oğlu Ahmed'i ortak hükümdar yapıyordu. Ahmed süratle duruma
hâkim oldu. Buna rağmen yola çıkan Sultan Sencer, Arslan Hân'ın yerine sırasıyla;
Hasan b. Ali, İbrâhim b. Süleymân ve Mahmûd'u tayin etmişti.
Sultan Sencer
melikliği sırasında Hârezm'e de hâkim olmuş (1098) ve Berkyaruk tarafından oraya
"Hârezmşâh" tayin edilmiş olan Kutb el-Dîn Muhammed'i yerinde bırakmıştı.
Kutb el-Dîn Muhammed bütün valiliği boyunca Sencer'e bağlı kalmıştı. Onun ölümüyle
(1128) oğlu Atsız, Sultan Sencer'in izni ile Hârezmşâh oldu. Atsız da başlangıçta,
babası gibi, Sultan Sencer'e sadakatla bağlı idi. Daha sonra Cend ve Mangışlak gibi
askerî bakımdan önemli yerleri ele geçirerek nüfuz ve kudretini artırdı.
Onun izin almadan giriştiği
bu hareket bölgeyi kafirlere karşı müdafaa eden Müslümanları öldürmesi, ayrıca
bağımsızlık kazanmak temâyülünde olduğunu göstermesi Sultan Sencer'i Hârezm'e
bir sefere mecbur etti. İki taraf arasındaki savaşta Sultan Sencer, Atsız'ı mağlûp
ve Hârezm'i istilâ etti (1138). Bu bölgeyi yeğeni Süleyman Şah b. Muhammed'in
idaresine bıraktıktan sonra Merv'e döndü (1139). Atsız, Sultan Sencer döndükten
hemen sonra taarruza geçerek Süleyman-şâh'ı mağlûp etmiş ve Hârezm'e tekrar hâkim
olmuştur. Bununla beraber Atsız 1141'de büyük bir yeminle Sultan Sencer'e itâatini
arzetti.
|
