Aydınoğulları, Batı
Anadolu'yu, Ege kıyılarını açan fâtih Türkmen beylerindendir. Gazi Umur Bey gibi
Türkiye tarihinin büyük şahsiyetlerinden birini yetiştirmiştir. 1300'den 1390
Nisanına kadar önce 90 yıl, 28 temmuz 1402'den 1425'e kadar sonra da 23 yıl, cem'an
116 yıl sürmüştür. Nisan 1390'dan 28 temmuz 1402 'ye kadar Yıldırım Bâyezid
zamanında 12 yıl, 3 ay, Osmanlı devletine katılmıştır. 1308'e kadar
Selçukoğulları'na, 1335'e kadar İlhanlılar'a tabî, sonra müstakil
olmuşlardır. 1308'den 1312'ye kadar da İlhanlılar'a tabî
olan Germiyanoğulları'na tabî bulunmuşlardır. Zaten başlangıçta Aydın beyleri,
Germiyanoğulları'nın hizmetinde idiler. 1403'te tekrar Osmanlılar'a tabî olmuşlar,
bundan sonraki 22 yılda bazan tamamen Osmanlılar'a katılmışlar, bazan onlara baş
kaldırmışlardır. Bu devreyi, Cüneyd Bey temsil eder.
Aydınoğulları Beyliği
bilindiği gibi, Selçukluların uç beyliği olarak Aydın Bey tarafından kurulmuştur.
1308'den 1335'e kadar İlhanlılara tabi olmuş, daha sonra bazen bağımsız, bazen
Osmanlılara tabi olarak yaşamışlardır. Aydın, İzmir'in bazı havzaları, Alaşehir,
Salihli ve dolaylarında hüküm sürdüler. Bu beyliğin en ünlü hükümdarı Gazi Umur
Bey idi. Kuvvetli bir donanma ile Adalar Denizine (Ege) hakim olmuştu. 1425'te Osmanlı
topraklarına katıldı.
Bu beyliğin en önemli iskelesi Ayaslug (Selçuk) idi. Burada hazırlanan donanma ile
etrafa baskınlar yapıyordu. Nitekim Mehmed Bey'in oğlu Umur Bey donanma ile Sakız,
Bozcaada, Semadirek adası, Gümülcine havalisi, Adalar Denizi ve Mora sahillerine
başarılı akınlar yapmış ve sahil İzmirini ele geçirmişti (1328). Onun bu
başarılı faaliyetleri babasının ölümünden sonra beyliğin başına geçmesine
zemin hazırladı (1334).
Umur Bey, Saruhanoğlu Süleymân
Bey ile birlikte Yunanistan ve Mora'ya sefer yapmış, sayısız esir ve ganimetlerle
İzmir'e dönmüştü (1335). Umur Bey Bizans ile dostça geçinmiş, onların seferlerine
katılarak Karadeniz'e çıkmış, Kili ve Eflak ülkelerini yağmalamıştı (1339-40).
Ayrıca Bizans'taki taht
mücadelelerine de karıştı. Aydınoğulları donanmasının Ege Denizi'ndeki
faaliyetleri karşısında, Rodos şövalyeleri ticaretin aksamaması için İzmir'i
vermek şartıyla Umur Bey ile anlaşmaya razı oldular, fakat bu anlaşma Papa
tarafından tasdik edilmedi. Gazi Umur Bey bu sebeple İzmir'i zabtetmek isterken şehid
düştü (1348).
Onun hükümdarlık süresi Aydınoğulları için her yönden önemli gelişmelerin
görüldüğü parlak bir devre olmuştur. Umur Bey'in kardeşi Hızır Bey, ağabeyi gibi
faal ve cesur bir hükümdar olmadığından Latinler ile ağır şartlarla bir anlaşma
imzalamaya mecbur kaldı. Bundan sonra Aydınoğullarının faaliyeti durmuş ve beylik
çökmeğe yüz tutmuştu. Kosova savaşında (1389), Osmanlı ordusunda bulunan
yardımcı kuvvetler arasında Aydın oğullarınkiler de vardı. Bu savaşta Sultan I.
Murad'ın şehit düşmesi üzerine Yıldırım Bayezid sultan olmuş, fakat ona karşı
Karamanoğullarının teşviki ile Anadolu beyliklerinde bir hareket başlamıştı. Bu
harekete Aydınoğulları da katıldı. Yıldırım Bayezid'in beylikleri itaat altına
almak için çıktığı Anadolu seferinde Aydınoğulları Beyliği Osmanlılara tâbi
oldu (1390).
|
