Ankara'yı merkez edinen ve
şehirle civarında teşekkül eyliyen Ahi hükümeti, bir derviş-esnaf cumhuriyeti olup,
bir bakıma Ortaçağ İtalyan site cumhuriyetlerine benzemektedir. Takriben 1290'da
başlamış, 1354'e kadar aşağı yukarı 64 yıl devam etmiştir. 1308'e kadar
Selçukoğulları'na, 1335'e kadar İlhanlılar'a, sonra Eretnaoğulları'na, nihayet
Karamanoğulları'na bağlanmıştır, hiç bir zaman tam müstakil olmamışlardır.
1354'te Osmanoğlu Gazi Süleyman Paşa (Rumeli Fâtihi olan Velîahd-Şehzâde),
Ankara'yı fethetmiş, Osmanlı devletine bağlamıştır. Bir ara Ankara,
Karamanoğulları'nın eline geçmişse de, hemen yetişen Süleyman Paşa'nın kardeşi
I. Sultan Murad, Ankara'yı kesin şekilde almıştır.
Ankara, garip bir tecelli
olarak 570 yıl kadar sonra, bu kere çok büyük bir Türk cumhuriyetine başkent
olmuştur. Türkler'de cumhuriyet idaresi Atatürk'ten önce tamamen meçhul olduğu
için, Ahi Cumhuriyeti dikkate değer. Ahiler, teşkilâtlanmış ve tasavvufî dervişlik
esaslarına dayanan esnaf loncası başkanlarıdır. Osmanlı devletinin kuruluşunda
rolleri mühimdir. Bununla beraber Ahi cumhurreislerinin, aynı aileden geldikleri
anlaşılıyor. Ahi Şemseddin Yusuf Efendi'nin ailesi, çok nüfuz kazanmış olacaktır.
Oğulları Ahi Hüseyin Efendi ile Ahi Kemâleddin Hasan Efendi'dir. Hüseyin Efendi'den
sonra oğlu Mehmed Efendi, sonra onun oğlu II. Hüseyin Efendi'nin reis oldukları
sanılıyor. II. Hüseyin Efendi'nin kardeşleri, Hasan ve Yusuf efendilerdir.
Aslı Akhî şeklinde yazılan Ahi
kelimesinin Arabça kardeşim mânâsına geldiği gibi, Türkçe akı/akhı kelimesinden
bozulduğu rivayeti üzerinde de durulabilir.
Ankara Ahî Cumhur Reisleri (1290?-1354
= 64?)
1. Ahi Hüsâmeddin I.Hüseyin Efendi (1290-1296)
2. Ahi Şerefeddin Mehmed Efendi (1296-1332)
3. Ahi II.Hüseyin Efendi (1327-1354)
|
