İlk zamanlarda, XIII.
asırda Selçuklular'ın uç beyleri arasında Karamanoğulları'ndan sonra en kudretlisi
ve en büyüğü, Germiyanoğulları idi. Beylik, 1260 yıllarından 1390'a kadar takriben
130, sonra 28 Temmuz 1402 Ankara muharebesinden 1429 Şubatına, kadar tekrar 27 yıl
olmak üzere takriben 156,5 sene devam etmiştir.
Germiyan aşireti XIII.
yüzyılda ilk defa Malatya taraflarında görülür. Daha sonra Germiyanoğulları,
muhtemelen Moğolların baskısı üzerine Kütahya bölgesine göç etmişlerdir.
Germiyanoğulları bu bölgede Türkiye Selçuklu sultanı II. Gıyâseddîn Mes'ûd ve
Moğollara karşı bağımsızlıkları için mücadele ettiler.
Bu beyliğin asıl kurucusu
Kerîmüddin Alişîr'in oğlu I. Yakûb'dur. Yakûb Bey ikinci kez sultan olan
Gıyâseddîn Mesûd 1302-1310'a tâbi olmayarak İlhanlıların hâkimiyetini tanıdı.
Kurduğu beyliğin merkezi Kütahya idi. Yakûb Bey'in idaresindeki Germiyanoğulları,
Anadolu beyliklerinin en kuvvetlilerinden birisi olup, Bizans bu beyliğe her yıl muayyen
bir vergi ve hediyeler göndermekte idi.Devletin başkenti Kütahya şehriydi. 1381'de
Kütahya, Simav ve Tavşanlı, Osmanlılar'a verilmiş, Germiyanoğulları, Kula'ya
çekilmişlerdir.
Germiyanoğulları, Batı
Anadolu'da mühim yerleri kesin şekilde Bizanslılar'dan fethedip Türkleştiren Türkmen
hanedanlarının başında gelir. Onun için prestijleri çoktu.
En geniş şekliyle beylik, bugünkü Kütahya, Uşak, Denizli, Afyon vilâyetleri ile
Manisa vilâyetinin doğusunu kaplıyordu. Bu topraklar 44.000 km2 eder.
Aydınoğulları'nın da Germiyanlılar'a tabî olduğu düşünülürse, beylik, Ege'ye
dayanıyor demektir. 1360'a doğru beylik, 37.000 km2 kadardı. Germiyanoğulları, Afyon
ve çevresini Sâhib Ataoğulları'ndan almışlardır.
Denizli'de 92 yıl
saltanat süren İnançoğulları, Germiyanoğulları hânedânındandırlar.
Yakûb Bey ise 1314'de Alaşehir'i zaptetmiş ve haraca bağlamıştır. Aynı yıl
içinde Anadolu'ya gelen İlhanlı beylerbeyi Emîr Çoban'a itaat etti. Süleymânşâh
1361-1387'ın saltanatının ilk yılları sakin geçti. Fakat onun Karamanlılar ile
Hamidoğulları arasındaki mücadelede, Hamidoğullarından İlyas Bey'in tarafını
tutması, Karamanlılar ile arasının açılmasına sebep oldu. Süleymân Şâh bu
baskı sebebiyle Osmanlılar ile anlaşmak istedi. Bu maksadla da kızını Sultan I.
Murad'ın oğlu Bayezid'e vermeyi ve çehiz olarak da bazı şehir ve kasabaları
Osmanlılara bırakmayı teklif etti.
Yakûb Bey 1399'da tutuklu
bulunduğu İpsala'dan kaçarak Timur'un yanına kadar gitmeyi başarmıştır. Ankara
savaşı 1402'ndan sonra Timur ona ülkesini iade etti.
II. Yakûb Bey böylece Timur'un hâkimiyetini tanımış oluyordu.Osmanlı şehzâdeleri
arasındaki taht mücadelesinde ise, yeğeni Çelebi Mehmed'in tarafını tutmuştu.
Karamanlılardan Mehmed Bey'in iki yıl üst üste yaptığı sefer neticesi ülkesini
terke mecbur kalan Yakub Bey, Çelebi Mehmed'in Karamanlıları yenmesi üzerine tekrar
beyliğinin başına geçmişti (1414).
Kısa bir sükunet
devresinden sonra, Yakub Bey ile Karamanlılar, Sultan II. Murad'a karşı Çelebi
Mehmed'in öteki oğlu Mustafa Çelebi'nin tarafını tuttular. Mustafa Çelebi'nin
İznik'te öldürülmesinden (1423) sonra, Yakub Bey Osmanlılar ile iyi geçinmeyi tercih
etti. Yakup Bey erkek evlâdı bulunmadığı için ülkesini ölümünden sonra
Osmanlılara bıraktı. Ölümünden sonra Germiyanoğulları Beyliği tamamıyla Osmanlı
Devleti'nin idaresi altına girmiş oldu (1429)
Germiyanoğulları,
zamanımıza kadar gelmişler ve Osmanlı hizmetinde sadrazamlığa, dâmâdlığa kadar
yükselen birçok şahsiyetler yetiştirmişlerdir.
Germiyanoğulları
1. Kerimeddin Ali Şir Bey (12607-1264)
2. I. Yâkub Bey (1264-1325)
3. Mehmed Bey (13257-1360)
4. Süleyman Şâh Bey (Âdil) (13607-1387)
5. II. Yâkub Bey (1387-1390)
Germiyanoğulları sarayı bilim adamlarının ve şairlerin yüksek himâyeye nâil
oldukları bir yerdi. Bilhassa Süleymân Şâh ve II. Yakûb Bey zamanlarında iktisadî
ve sosyal hayat çok gelişmiş, Kütahya Anadolu beylikleri içinde kültür bakımından
en üst seviyeye ulaşmıştı.
Mimari eserlerin büyük kısmı Kütahya'dadır ve bunlardan en önemlisi II. Yakub
Bey'in yaptırdığı kendi türbesini de içine alan, medrese ve imaretten ibaret
külliyedir.
|
