Bu beyliğin kurucusu
Hamid oğlu Dündar Bey'dir. 1280-1324 yılları arasında 44 yıl hüküm sürdükten
sonra İlhanlılara katılmış, ancak 3 yıl sonra tekrar bağımsız olarak 1327'den
1391'e kadar yaşamıştır. Isparta, Burdur, Şuhut, Akşehir, Beyşehir, Seydişehir,
Yalvaç, Elmalı, Korkuteli, Serik, Manavgat, Akseki bölgesinde hüküm sürüyordu.
1374'te topraklarının önemli bir bölümünü Osmanlılara terk etti. 1391'de de
Yıldırım Bayezid tarafından tamamen Osmanlı topraklarına katıldı.
Hamîdoğulları'nın bir
Isparta, bir de Teke (Antalya) şubesi vardır. Isparta şubesi, 1280 yıllarından 1324'e
kadar 44 yıl, sonra 1327'den 1391'e kadar 64 yıl, toplam 108 yıl sürmüştür.
Tekeoğulları, 1423'e kadar takriben 123 yıl devam etmiştir. Beylik, 1308'e kadar
Selçukoğulları'na, 1324'e kadar İlhanlılar'a tabî olmuş, 1324-1327 arasında 3 yıl
İlhanlı devletine katılmış, 1327'de yeniden meydana çıkmış, 1335'e kadar
İlhanlılar'a tabî olmuş, sonra istiklâl kesbeylemiştir. 1374'te I. Sultan Murad,
Akşehir, Yalvaç, Beyşehri, Karaağaç, Seydişehri'ni 80.000 altın karşılığında
Osmanlılar'a bırakmaya Hüseyin Bey'i mecbur etmiştir. Bu suretle bu tarihten sonra
beylik çok küçülmüş, Beyşehri gölünün batısına çekilmiştir. 1391'de
Yıldırım Sultan Bâyezid, ülkeyi Osmanlı birliğine katmıştır. Timur,
Hamîdoğulları'nın bu şubesini Ankara muharebesinden sonra ihya etmemiştir. Çünkü
bu, Osmanlılar kadar Karamanlıların da aleyhine olurdu.
Başkent 1310 tarihlerine
kadar Uluborlu iken, sonradan Dündar Bey'e izafeten "Felek-Âbâd" denen
Eğridir'e getirilmiştir. Osmanlılar zamanında Isparta'ya "Hamîd-İli"
denmiştir.Beylik, en geniş şekliyle İsparta ve Burdur vilâyetlerinin tamamını,
Şuhut, Akşehir, Beyşehri, Seydişehri kazalarını, Antalya'nın merkez kazası ile
Elmalı, Korkuteli, Serik, Manavgat, Akseki kazalarını, hattâ tâbiiyet yoluyla
Menteşeoğulları'na ait Kaş ve Finike'yi içine almıştır. Bu arazinin büyüklüğü
takriben 30.000 km2dir. Bundan 14.000 km2si Tekeoğulları beyliğini teşkil etmektedir.
I. Murad'a satılan topraklar da 8.000 km2dir.
Türkiye Selçukluları Devleti'nin son yıllarında Isparta, Eğridir ve havalisinde
bulunan Türkmenlerin reisi Felekeddîn Dündar Bey, XIV. yüzyılın başlarında
Hamîdoğulları Beyliği'ni kurmuştu. Dündar Bey kuruluştan sonra Gölhisar, Korkut
ili e Antalya'yı ele geçirerek ülkesinin hudutlarını güneye doğru genişletti.
1314'de Anadolu'ya gelen
Emîr Çoban'a itaat edere İlhanlıların hâkimiyetini tanıdı. Fakat İlhanlıların
Anadolu valisi Timurtaş, Dündâr Bey'i öldürerek Hamîdoğulları Beyliği'nin
Eğridir şubesi topraklarına sahip oldu (1324). Ancak babası Emîr Çoban'ın,
İlhanlı sultanı Ebû Saîd ile arasının açılması ve öldürülmesi üzerine
Timurtaş Mısır'a kaçtı (1327). Bu durumdan yararlanan Dündâr Bey'in oğlu Hızır,
beyliği yeniden kurdu.
Dündâr Bey 1321'de Antalya'yı zaptederek kardeşi Yûnus Bey'e bırakmış, bu suretle
Hamîdoğullarının Antalya şubesi (veya Tekeoğulları) teşekkül etmişti. Yûnus
Bey'in yerine daha sonra Mahmûd Bey geçti. Timurtaşın Memlûklulara sığınması
üzerine, Mahmûd Bey de Kahire'ye kaçtı ve orada hapsedildi.
Daha sonra Sultan
Yıldırım Bayezid 1390'da Antalya'yı zabtederek, Teke ili ile beraber oğlu İsâ
Çelebi'ye sancak olarak verdi. Hamîdoğullarından Osman Çelebi Ankara Savaşı'ndan
(1402) sonra Timur'un hâkimiyetini tanıdı ve Antalya'yı geri almak için
Karamanoğullarından yardım istedi. Bunu haber alan Osmanlılar Osman Çelebi'yi bir
baskın sonucu öldürdüler. Bu suretle Hamîdoğullarını Antalya şubesi de ortadan
kalkmış ve arazileri de Osmanlıların eline geçmiştir (1423).
Bu beyliğin arazisi küçükse
de, Antalya limanı ile önemli bir ticaret merkezine sahibti. Bilhassa XIV. yüzyılın
ilk yarısında göller bölgesinin halı, kilim, astarlık dokuma ve pamuklu gibi
eşyaları buradan ihrac edilmekteydi. Hamîdoğullarından zamanımıza, Eğridir'deki
Dündâr Bey (vaya Taş Medrese), Antalya'daki Emîr Sinaneddîn Medresesi ve Yivli Minare
Câmii gibi eserler kalmıştır.
|
