Eretnaoğulları'nın
veziri Kadı Burhâneddin Ahmed, onları devirip "sultan" unvanı ile Sivas'ta
tahta geçmiştir. Türk tarihinin seçkin şahsiyetlerinden olan büyük âlim, şair ve
devlet adamı Kadı Burhâneddin, Kayseri kadısı Şemseddin Mehmed'in, o da Kadı
Sirâceddin Süleyman'ın oğludur.
Burhâneddin'in
büyükbabasının büyükbabasının babası olan Sevinçoğlu Resul oğlu Mehmed,
1230'da Harzem'den Kastamonu'ya yerleşmişti. Oğuzlar'ın Salur boyundan idi. Arabça,
Farsça, bilhassa büyük dîvânı ile Türkçe'de mühim bir şair olan Kadı
Burhâneddin, daha çok Oğuz lehçesinin Azerî şivesini kullanmıştır, ilmî eserleri
de vardır.
Dulkadıroğlu Süli Bey'in
kızı ile evliydi. Süli Bey'in hem damadı, hem kayınpederiydi. Kızkardeşinin oğlu
olan Şeyh Müeyyed, Kayseri valisi iken 1396'da ölmüştür. Kızlarından Habîbe
Selçuk Hatun, Dulkadıroğlu Süli Bey'le evlenmiş ve 1447'de ölmüş, Mısır Hatun
ise Dulkadıroğlu Mehmed Bey'le evlenmiştir. Büyük oğlu Mehmed Bey, 1391'de 11
yıllık velîahd iken ölmüştür. Annesi Dulkadır Prensesi olan küçük oğlu
Alâeddin Ali Zeynelâbidin Bey, 1398'e kadar 7 yıl velîahdlık etmiş, babasından
sonra birkaç hafta hükümdar olmuş, önce Dulkadır, sonra Osmanlı hizmetine girmiş,
1445'e kadar yaşamıştır. Kadı Burhâneddin, öldürüldüğü zaman, henüz gençti.
Devleti, Osmanoğlu Yıldırım Bâyezid'e geçti.
Kadı
Burhâneddin'in Mücadeleleri
Eretna Devleti'nde iktidarı
ele geçirmek için yapılan mücadelede Kadı Burhaneddin rakiplerini öldürerek nâib
oldu.Bir müddet sonra da Sivas'da sultanlığını ilân etti (1381). Kadı
Burhâneddîn, hükümdarlık süresi içinde Amasya Emîrliği, Erzincan Emîrliği,
Candaroğulları, Karamanoğulları ve Tâceddînoğulları ile mücadele ederek bu
beylikler üzerinde nüfuz tesisine muvaffak oldu.
Memlûk Sultanı Berkûk ile
Kadı Burhâneddîn arasında dostluk ancak Timur tehlikesi sebebiyle kurulabildi. Kadı
Burhaneddin Akkoyunlular ile önceleri kötü olan münasebetleri ise 1386'dan sonra
düzelmişti. 1389'daki Kosova savaşına kadar Osmanlılar ile onun arasındaki dostane
münasebetler devam etti. Bu tarihten sonra onun batıya yayılma siyaseti ve Osmanlı
nüfuz sahasını tehdide başlaması, ayrıca Tâceddînoğulları ve Candaroğulları
gibi beyliklerin tahrikleri ile iki devtet arasındaki dostluğun bozulmasına sebep
olmuştu.
Neticede bu iki devlet
arasında savaş kaçınılmaz oldu ve Kadı Burhaneddin öncü kuvvetleri Osmanlı
öncülerini Çorumlu sahrasında ağır bir yenilgiye uğrattı (1392).
İki taraf arasındaki mücadele, Timur tehlikesi ortaya çıkınca yerini tekrar dostane
münasebetlere bıraktı. Kadı Burhaneddin daha sonra Akkoyunlular ile arası açıldı.
Akkoyunlulardın Karayülük Osman Bey Sivas yakınındaki savaşta, Kadı Burhaneddin ele
geçirmiş ve öldürmüştü (1398).
Sivas halkı Kadı
Burhaneddin'in on dört yaşında bulunan oğlu Alaeddîn Ali'yi hükümdar ilân etti. Bu
sırada Timur'un Anadolu'yu istilâ tehlikesi başgösterdi. Bu tehlike karşısında
devleti idare edecek kuvvetli bir şahsiyet bulunmadığından Sivas halkı şehri
Yıldırım Bayezid'e teslim etti. Bu suretle Kadı Burhaneddin Ahmed Devleti sona
eriyordu (1398).
|
