Türkçe'den başka dilin
konuşulmasını yasaklayan Karamanoğulları, Osmanoğulları'nın en büyük rakibi
idi.Anadolu'da yaklaşık 230 yıl hüküm süren bu beylik, Türkmen beyliklerinin
Osmanoğulları'dan sonra en önemlisi, en kudretlisidir. Merkezi Karaman (o zamanki adı
Larende) olan geniş bir bölgede, güçlü bir devlet olarak hüküm sürmüş ve Büyük
Selçuklu Devleti'nin halefi, Anadolu'nun hakimi olmak için Osmanlılarla mücadele
etmişlerdi. "Karaman Tacı" bir prenslik değil, bir krallık
sayılmıştır.
Konya'yı yani Türkiye
Hâkanlığı'nın sabık başkentini ellerinde tutan Karamanoğulları, Selçuklular'ın
halefi olarak kendilerini takdim eylemişlerse de, Osmanoğulları'nın jeopolitik
vaziyetinden, gazalarının yarattığı prestijden ve hükümdarlarının emsalsiz
dehâsından mütevellit bulunan rekabet ve üstünlüğü karşısında, bu iddiaları
hayalden öteye gidememiştir. Anadolu Birliği'ni yapmak ve Türkiye Hâkanlığı'nı
yeniden inşa etmek istiyen Osmanoğulları'na en büyük güçlük çıkartanlar,
Karamanoğulları'dır. Osmanlılar'ın şevket ve azametini zedelemek, mümkünse yıkmak
için, Avrupa Hıristiyan devletleri ile bile ittifak akdetmişlerdir.
Karaman Türkmen Beyliği,
1250 yıllarından 1487'ye kadar takriben 237 yıl sürmüştür. Fakat son yıllar,
mutlak Osmanlı hâkimiyeti altında geçmiş ve Karamanoğulları, İçel'de küçük bir
toprak parçası ile iktifa eylemişlerdir. Karamanoğulları, 1308'e kadar Türkiye
Hâkanlığı'nın bir parçasını meydana getirmişler ve Selçukoğulları'na tabî
olmuşlardır. Hattâ Selçukoğulları'nı İlhanlı boyunduruğundan kurtarmak için
millî ihtilâller çıkarmışlar ve Memlûk Türkleri tarafından desteklenmişlerdir.
Karamanoğulları'nın Orta Anadolu'da prestijleri bu yüzden İlhanlı tahakkümünden
bıkan Türk halk tabakaları arasında çok artmıştır.
1335'e kadar
Karamanoğulları, mecbur oldukça İlhanlılar'a tabî olmuşlar, fakat bu tâbiiyet
bağını koparmak için her türlü fırsatı kullanmışlardır. Bu tarihten sonra
istiklâl kazanmışlarsa da, Memlûk tesiri ülkeden eksik olmamıştır. Karamanlılar,
Memlûkler'in hâkimiyet sahasına doğru yayılma temayülleri gösterdikleri için,
arada çatışmalar olmuştur. 1399'dan 28 temmuz 1402 ye kadar 3 yıl Karaman Beyliği,
Osmanlı İmparatorluğu'na katılmış, Ankara felâketinden sonra Timur tarafından,
eskisinden daha genişçe olarak diriltilmiştir. 1399'a takaddüm eden senelerde de
Karamanlılar, Osmanlı nüfuz sahasına girmişler, hattâ onu metbû tanımışlardır.
1417'de Memlûkler'i metbû tanımışlar, fakat az sonra tekrar Osmanlılar'ı metbû
tanımaya mecbur olmuşlardır. Bununla beraber her fırsatta Osmanlılar'a baş
kaldırmaktan geri durmamışlardır.
1250 yıllarından 1256
yıllarına kadar takriben 6 yıl Ereğli, 1256 yıllarından 1261'e kadar takriben 5 yıl
Ermenek, Beylik başkenti olmuştur. Sonra başkent o zaman daha çok "Lârende"
denen Karaman şehrine nakledilmiş, sonuna kadar bu şehirde kalmakla beraber Konya,
zaman zaman, ülkenin en büyük şehri olmak haysiyetiyle taht şehri de olmuş ve bazı
beyler burada oturmuşlardır.Karamanoğulları, Oğuzlar'ın Kaçar boyu beylerinden olan
Ahmed Sâdeddin Bey'in oğlu Nûre Sûfî Bey'den inmişlerdir. Nûre Sûfî Bey, Eretna
Bey'in halası ile evli idi.
2,5 asırlık tarihleri
boyunca Karaman toprakları büyüyüp küçülmüştür. Önceleri asıl İçel'e yani
Göksu'nun batısında kalan topraklara, Manavgat Çayı'nın doğusunda kalan topraklarla
Alâiye'ye, Ermenek, Hadım, Bozkır, Karaman, Ereğli taraflarına hâkim olmuşlardır.
Zaman zaman Konya'ya girmişlerse de, Selçukoğulları namına hareket etmiş,
hükümdarlık iddia etmemişlerdir. Anadolu'da İlhanlı hâkimiyeti kalktıktan sonra
Konya'yı, Ankara'ya kadar ele geçirmişlerdir. 1417'de Tarsus'u Memlûkler'e
bırakmışlar, 1433'te Beyşehri'ni Osmanlılar'dan almışlar, 1437'de Kayseri'yi
Osmanlılar'a vermişler, fakat Develikarahisar sonuna kadar Karamanlılarda kalmış,
1465'te Osmanlılar tarafından Akşehir, Beyşehir ve Ilgın'dan da
çıkarılmışlardır.
En geniş şekliyle Karaman
beyliği, bugünkü Türkiye'nin şu vilâyet ve kazalarına yayılmıştır: Konya,
Niğde, Kayseri, Ankara, Nevşehir, İçel, Kırşehir vilâyetlerinin tamamı, Antalya
vilâyetinin doğu yarısı. Ankara'daki Ahi Cumhuriyeti, Karaman nüfuz ve tâbiiyetinde
bulunmuştur. Karamanlılar, batıya doğru Antalya, İsparta, Afyon sahalarında zaman
zaman yukarıda gösterilen sınırları da aşmışlardır. Yukarıda gösterilen
topraklar, 146.000 km2 tutmaktadır. Bu topraklarda o zamanlar 2 milyon nüfus olduğunu
tahmin edebiliriz. 1360'a doğru olan sınırlârıyla Karaman beyliği, 100.000 km2
kadardı.
l. Mehmed Bey'in Türkçeyi
Türkiye'nin Tek Resmî Lisanı Olarak İlânı (13 mayıs 1277)
Karamanoğlu I. Mehmed Bey, Selçuklu Hanedanı namına Konya'da:
"Bugünden sonra divanda, dergâhta, bârgâhta,
mecliste ve meydanda Türkçe'den başka dil kullanılmaması" hakkındaki
mühim fermanını neşretmiştir. Bu suretle resmî devlet işlerinde kullanılan Arabça
ve bilhassa Farsça'nın hâkimiyetine büyük bir darbe vurulmuştur. Osmanoğulları,
Türkçe'nin mutlak hâkimiyetini XVI. asırda temin eylemişlerdir. Mehmed Bey'in
fermanı, Türk kültür tarihinin mühim hâdiselerindendir. Bugün "Dil
Bayramı" olarak her yıl 13 Mayısta Karaman'da Türkiye ölçüsünde
kutlanmaktadır.
Devamı var
|
