Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'ın Haleb vâlisi
Ak Sungur (ölm. 1094)'un oğlu İmâdüddin Zengî, Irak Selçuklu hükümdarı Mugîs'üd-dîn
Mahmud tarafından Musul vâlisi tâyin edilmiş (1127). Zengî Cizre kalesini,
Nusaybin'i, Sincar ve Harran'ı aldıktan sonra, Haçlılara karşı müdafaa ettiği
Haleb'i de kendisine bağlayarak kuzey Irak'tan Akdeniz'e kadar uzanan bir devlet kurdu
(1128-1146).
Başlıca gayesi Suriye Frank iktidarına karşı bir
Müslüman Türk birliği meydana getirmekti. Hama'yı (1130), Antakya Haçlı Prensliği
elinden Kefertâb ve Maarrat'un- Numâniye gibi kaleleri aldı. Trablus Haçlı kontluğundaki
Ba'arin kalesini kuşattığı zaman, üzerine gelen Kudüs kıralı Foulque d'Anjou'yu mağlûp
ve esir etti (1137).
Sonra mücadeleye
devamla, Urfa'yı ele geçirerek Frank kontluğunu ortadan kaldırdı (1144) ki, bu mühim
hâdise Avrupa'da kral ve imparatorlar idaresindeki II. Haçlı seferinin hazırlanmasına
yol açmıştır.
Zengî'nin oğlu Nûrüddin
Mahmud Haleb'de, öteki oğlu Seyfüddin Gazi I, Musul'da idi. Babalarının ölümü
(1146)'nden sonra bunlar atabeyliği iki kısım hâlinde idareye başladılar. Haleb
atabeyi Mahmud, Haçlılar'ın karşısına çıkan büyük kumandanlardan biri olarak tanınmıştır.
Antakya Haçlı prensi Raymond de Poitiers'yi mağlûp (1149) ve topraklarının mühim
bir kısmını işgal eden Mahmûd, 1154'de Şam atabeyliğini de kendine bağlamış,
sonra dikkatini vatan müdafaacısı sünni Türkler'e sırt çeviren Şiî Arap Fatimîler
elindeki Mısır'a çevirerek orada vezir Sâver'in işbirliği yaptığı Kudüs kıralı
Bohémond III'ü mağlûp ederek Türk hâkimiyetini tesise çalışmıştır (1164).
1167'de Nûrüddin
Mahmud'un gönderdiği Şirkûh, Mısır'da faaliyette bulundu, bunun beraberindeki Salâhaddin
(Eyyûbî) Mahmud'un temsilcisi olarak idareyi ele aldı (1171). Fâtımî devleti tarihe
karıştı. Mahmud'un ölümünden (1174) sonra Şam ve Haleb atabeylikleri Eyyubî âilesine
intikal etti.
Musul'a gelince, Seyfüddin
Gazi'den kardeşi Mevdûd'a geçen bu bölgede, Sincar Zengî II'ye verildi. Bunun kardeşi
Mes'ud zamanında, Musul ve Sincâr Eyyûbî tâbiiyetine girdi (1186). Nihayet bütün bölge
Moğol İlhanî devleti tarafından işgal olundu (1259).
|
