Ancak 15 Ekim 1552 günü 30 fıçı barut ateşlenince
surların bir kısmı yıkılmış ve Moskova ordusu kitle halinde içeri saldırmıştır.
Savaşa savaşa takatten düşen Kazanlılar iç şehre çekildiler. Sokaklarda müthiş
bir boğazlaşma başladı. Kul-Şerif Molla etrafında toplanan Kazan ruhanileri, hafızlar,
danişmendler, Kul-Şerif Camii civarında yalın kılıç Ruslar'ın üzerine saldırdılar
ve hepsi de dövüşe dövüşe şehid oldular. Yâdigâr Han, etrafında birkaç kişi
ile esir düştü. Kazanlılar bir tek kişi kalıncaya kadar çarpıştılar. Şehir ele geçirilince Rus tarihinin en
karanlık sayfalarını teşkil eden korkunç bir katliâm başlamış, erkeklerden kimse
sağ bırakılmamış, kadınlar ve çocuklar da öldürülmüş, ancak küçük bir grup
savaşçı şehirden çıkarak, mücadeleyi devam ettirmek üzere ormanlara sığınmış,
bir kısım ahali de esir edilmiştir. Kazan'ın bütün serveti yağma edilmiş, camiler,
mescitler, evler yıkılıp yakılmıştır. Bu suretle, 1437'de Uluğ Muhammed Han tarafından
kurulmuş olan "Kazan Hanlığı" 115 yıl yaşamış ve 15 Ekim 1552'de Moskova
Çarı IV. İvan tarafından buna nihayet verilmiştir.
Kazanlılar'ın, Kazan'ın müdafaasında
gösterdikleri kahramanlık, Türk tarihinin en şanlı sayfalarından birini teşkil
ederken, Ruslar'ın Kazan'da işledikleri cinayetler, Rus tarihinin en çirkin sayfalarını
aksettirir. Nitekim, Kazan'ın zaptından sonra diğer Türk ülkelerine karşı girişilen
istilâlarda da, Moskova çarlığı aynı metodla hareket etmiştir.
Kazan şehrinin düşmesiyle savaş
durmamış, Tatar, Çuvaş, Çirmiş v.b. boylar kaleler inşa ederek teşkilâtlı
mukavemette bulunmuşlardır. Sarı-Batır, Mamış-Birdi, Ahmed-Batır ve Zeyn-Seyyid
gibi şahıslar, bu mücadelenin önderi olarak şöhret kazandılar. Mamış-Birdi, Kazan
şehrinin 45 km. kuzeyindeki Çalım kalesini merkez yaparak eski Kazan melikesi Süyüm-Bike'nin
kardeşi Ali Ekrem'i han ilân etti, 1552-1556 yıllarında da Kazan ile Kama arasında
halkın isyanı ile karşılaşıldı. Moskova çarlığı bu hareketleri tedricen bastırarak
ancak 1556-60'a vaziyete hâkim olabildi ve Kazan Hanlığı ülkesinde kendi menfaatına
uygun bir nizam kurdu.
|
