1587'de Tobolsk
şehrinin kurulması ile, Batı Sibir'de, askerlerden başka şehir ahalisi ve bilhassa
kıymetli kürkler toplamak için gelen tüccarlar çoğaldı; diğer yandan, Yermak'ın
işini devam ettirmek isteyen Kazak çeteleri de yok değildi.
Rus nüfuzu Obi
nehri boyuna da yayıldı; bu mahallerde oturan Rus memurları, yerli ahaliden devlet
hasabına "yasak" (kürkler), kendileri için "takdime" (hediye), ve
tüccarlar namına da 1/10 nisbetinde kürk almak suretiyle, Sibir Tatarları'na,
Astyaklar'a ve Vogul (Mans)lar'a, Moskova hükümetinin zulüm rejimini tatbike
başladılar. "Yasak" ödemeyenler veya ödeyemeyecek durumda olanlar, şiddetli
cezalara çarptırılıyorlardı.
Rus
hâkimiyetinin dayandığı müstahkem mevkiler, Kuzey-Doğu Sibir'de de yapılmakta idi;
Taz ırmağı ağzında, 1601 yılında kurulan Mangazay (Mangazeya) şehri, Ruslar'ın
Doğu Sibir'e girişleri için mühim bir basamak yeri oldu. Birkaç yıl sonra da,
Yenisey nehrine Turuhan ırmağının döküldüğü mahalde Turuhansk şehri yapıldı
(1607).
Tom nehrinin aşağı
kısmında, 1604'de, Tomsk adiyle bir kurgan (hisar) kurulması, Ruslar'ın, İç Rusya'da
karışıklıklar başladıktan sonra da Sibir'i işgale devamlarını göstermektedir.
Rus çetecileri, Kazaklar'ı ve "iş adamları", küçük kitleler halinde,
Sibir'in içlerine sokulmakta, yerli ahaliyi yağma etmekte, veya "yasak"a
bağlamakta idiler. XVII. y.y. başlarında Rus nüfuz sahası, İrtiş ve Yenisey
başlarında göç eden Kırgız-Kazak sahasına varıp dayanmıştı.
Ket nehrinin Yenisey'e
yaklaştığı bir yerde, 1618'de, Makovski kurganı kuruldu; buradan Rus kayıkları,
karadan sürüklenerek Yenisey nehrine naklediliyordu. Yenisey kıyısında da
"Yeniseysk" şehri yapıldı (1619). Ruslar bu defa "Yukarı Tunguska"
ve Baykal gölünden akan Angara nehirleri boyuna sokulmak, aynı zamanda Yenisey nehrinin
baş kısmına gitmek imkânlarını buldular.
|
