|
Türkler'in, Büyük Hun imparatorluğundan Osmanlı imparatorluğu'na kadar bir çok
imparatorluk kurduklarını gördük. Batılıların "İmparatorluk" dedikleri
büyük devletin adı Türklerde "Hakanlık" ya da "İl-Hakanlık"
deyimi ile karşılanıyordu. "Hakan" veya "Ulu Hakan" ise
"imparator" anlamında kullanılırdı.
Hakanlığın
herhangi bir sebepten dağılması veya hükümdar çocuklarının, kardeşlerinin büyük
Hakanlık'tan ayrılarak kurdukları devlet ise "Hanlık" idi ve
hükümdarlarına "Han" deniyordu.
Türk tarihinde
kurulan hanlıkların sayısı 17'dir. Bunların bazıları kısa ömürlü (meselâ
Türkmenistan Hanlığı sadece 25 yıl yaşamıştır), bir kısmı da yüzlerce yıl
yaşamışlardır.Türklerin Müslümanlığı kabul edişlerinden önce kurulan bazı
hanlıkları (Bulgar Hanlığı, Peçenek Hanlığı, Uz Hanlığı vb). kendi
çağlarında ayrı devletler olarak ele aldık, nasıl kurulduklarını ve sonra nasıl
çöktüklerini gördük. Fakat asıl önemli hanlıklar Müslüman Türklerin kurdukları
hanlıklardır.
Bu
hanlıkların bir kısmı Kuzey Türkleri tarafından Batı Avrupa'da, Kıpçak
bozkırlarında diğer bir kısmı da Doğu Türkleri tarafından Türkistan'da, Orta
Asya'da kurulmuşlardır.
Hanlıkların hemen hemen hepsi asıl yurt edinilmiş Türk toprakları üzerinde
kurulmuştur. Nüfusların en az yüzde 90'ı Türk'tür. Geri kalanlar ise her bakımdan
Türkleşmiş başka kavimlerden oluşur. Özellikleri, Hanların Cengiz Han sülalesinden
gelmeleridir. Fakat zaman içinde, evlenmeler ve çeşitli etkenlerle, hanlar, kan
bakımından da Türkleşmişlerdir. Moğol tesiri sadece idarî yönden devam etmiş, ama
Osmanlılarla bütünleşen hanlıklarda bu tesir de kalmıştır.
|
