| Harezmî,
IX. yüzyılda yaşayan ve cebir alanında ilk defa eser yazan Müslüman Türk
bilginidir.
Harezmî 780 yılında Harezm’de doğdu. Daha sonra ilim
öğrenmek amacıyla, kendi döneminin ilim merkezi olan Bağdat’a gitti. Abbasi
Halifesi Me’mun, Bağdat’ta kurduğu kütüphanenin (Darülhikme) idaresini kendisine
verince, matematik ve astronomi kaynaklarını uzun süre inceleme imkanı bulmuştur.
Bağdat’taki bilimler akademisi Darülhikme’de görev
alan Harezmî, matematik, astronomi ve coğrafya alanında değerli çalışmalar yaptı.
Harezmî, ilk defa, birinci ve ikinci dereceden denklemleri
analitik metotla; bir bilinmeyenli denklemleri de cebirsel ve geometrik metotlarla
çözmenin kural ve yöntemlerini tespit etti. Matematikte ilk kez sıfır rakamını
kullanan Harezmî, cebir bilimini metodik ve sistematik olarak ortaya koydu. Kendisinden
önceki cebire ait konuları, yine ilk kez ‘cebir’ adı altında sistemleştirdi.
Harezmî,
matematik, astronomi ve coğrafya alanında çok sayıda eser yazdı.
Yeryüzünün
çapına ait hesaplarını Kitâbu Sûreti’l-Arz adlı kitabında topladı. Bu eserde,
Nil Nehri’nin kaynağını açıklayan Harezmî, Batlamyus’un astronomik cetvellerini
de düzeltti.
Güneş
ve ay tutulmasına dair incelemelerini topladığı Zîcü’l-Harezmî adlı eserinde
ise, astronomi için gerekli trigonometri bilgi ve cetvellerini de verdi.
Harezmî,
850 yılında Bağdat’ta vefat etti.
|
