Asıl
adı, İbû Ali Hasan olan Nizamülmülk, Doğu tarihinin yazdığı en büyük devlet
adamlarından biridir. O, âdil bir “Vezir-i âzam” olmakla kalmamış, üniversiteler
kurmak suretiyle bilimin yayılmasına çalışmıştır. Büyük sanatkâr ve bilginleri
korumuş, değerli eserler yazmış ve hükümdarlara en doğru yolu göstermiştir.
Bütün bu büyük özelliklerinden dolayı ona “Memleketin nizamlarının kurucusu”
anlamına gelen Nizamülmülk adı verildi.
Nizamülmülk 1017
tarihinde Horasan’ın Tus şehrinde doğdu ve zamanının ünlü hocalarından ders
alarak yetişti. Aklı, bilgisi ve büyük insanlık meziyetleri ile önce Belh Hâkimi
Ali Bin Şadan’ın emrine girdi. Daha sonra yeni kurulmakta olan Selçuklu Devleti’nin
hizmetine girerek Davut Bin Mikâil’in, Alp Aslan’ın , Melikşah’ın baş
vezirliğini ve danışmanlığını yaptı. Onun üstün yeteneklerinden dolayı her
hükümdar kendisini daha sonraki hükümdara tavsiye ediyordu.
Nizamülmülk’ün
Selçuk Devleti’nin kuruluş ve gelişmesinde, sağlam bir devlet olarak organize
edilişinde büyük rolü vardır. Ünlü Hasan Sabbah ile Ömer Hayyam’ı korudu.
Bağdat ve İsfahan’da iki büyük ilim müessesesi kurdurdu. Adaleti
gerçekleştirmeğe çalıştı ve şiirler yazdı.
Nizamülmülk’ün
yazdığı Siyasetname adlı değerli eser Batı dillerine de çevrildi. Bu eser
memleketimizde de yayınlandı. Nizamülmülk bu eserinde, hükümdarlara ve devlet
adamlarına birçok örnekler vererek yol göstermekte ve devlet yönetiminin çeşitli
yönlerini incelemektedir.
Ona
göre; “Hiçbir hükümdar veya ferman sahibi kimse bu eseri okumaktan kendisini uzak
tutamaz”. “Bir hükümdarın halkına vereceği en büyük ihsan adalettir. Halk
adaletle yönetimden memnun olursa, o memleket yaşar ve her gün kudret ve güç
kazanır. Memleket zulüm ile yaşayamaz. Hükümdar, zulüm görmüş olanların
şikâyetlerini bizzat dinlemeli, zâlimden hakkı alıp zulüm görene vermelidir.”
Nizamülmülk,
1096 yılında hançerlenerek öldürülmüştür.
|
