Türkiye, 1980 öncesi dönemde ithal ikamesine
dayalı bir ekonomi politikası izlemiş ve iç talebin karşılanması için, öncelikle
ithal edilen malların ülke içinde üretilmesi amaçlanmıştır. Yeni kurulan sanayi
dalları, çok uzun sürelerle gümrük ve diğer eş etkili vergilerle korunmuştur.
Ekonomide köklü dönüşümleri amaçlayan geniş kapsamlı bir İstikrar Programı ise
1980'li yılların başında hazırlanmış ve 24 Ocak 1980 tarihinde yürürlüğe
konmuştur. Böylece, ithal ikameci sanayileşme stratejisi terkedilmiş, ihracata
ağırlık ve öncelik veren bir sanayileşme modeli benimsenmiştir. Gerçekleştirilen reform
politikaları, merkezden yönetim yerine piyasa mekanizmalarına giderek daha fazla
ağırlık verilmesi biçiminde bir felsefe değişikliğini de beraberinde getirmiştir.
Sermaye piyasalarındaki yeniden yapılanma ve gelişmeler sonucunda 1981 yılında
Sermaye Piyasası Kanunu yürürlüğe girmiştir. Kanun'un amacı; tasarrufların menkul
kıymetlere yatırılarak, halkın iktisadi kalkınmaya etkin ve yaygın bir şekilde
katılmasını sağlamaktır. Ertesi yıl Türk sermaye piyasasında düzenleyici ve
denetleyici görevlere sahip Sermaye Piyasası Kurulu oluşturulmuştur. 3 Ocak 1986
tarihinde ise Türk ekonomisinin gelişiminde son derece önemli bir rol oynayan İstanbul
Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) faaliyete geçmiştir. Sağlanan vergi
kolaylıklarının etkisiyle yatırım fonlarının hızla büyümesi ve yabancı
yatırımcıların sermaye piyasalarına girişlerinin serbestleştirilmesi, İMKB'nin
hızlı bir şekilde büyümesindeki etkenler arasındadır. İMKB'nda halen üç piyasa
faaliyet göstermektedir. Bunlar; Hisse Senetleri Piyasası, Tahvil ve Bono Piyasası ile
Uluslararası Pazar'dır.
İMKB Hisse Senetleri
Piyasası'nda Ulusal Pazar, Bölgesel Pazar, Yeni Şirketler Pazarı, Gözaltı Pazarı ve
Toptan satışlar Pazarı olmak üzere beş pazar bulunmaktadır. Hisse Senetleri
Piyasası'nda Temmuz 1999 itibariyle toplam işlem hacmi 41.7 milyar dolara ulaşmış,
günlük ortalama işlem hacmi ise 302 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Yabancı
yatırımcılar, İMKB'nda işlem gören şirket sermayelerinin halka açık bölümünün
%55'ini portföylerinde bulundurmaktadır.
İMKB'nda ayrıca
yabancı borçlanma araçları ile yabancı yatırım fon ve ortaklıklarının menkul
kıymetlerinin doğrudan, yabancı şirketlerin hisse senetlerinin ise depo sertifikası
olarak işlem gördüğü Uluslararası Pazar bulunmaktadır.Avrasya Borsalar
Federasyonu'nun (FEAS) dönem başkanı ve "Güneydoğu Avrupa İşbirliği
Girişimi"nin (SECI) proje lideri olan İMKB, birçok uluslararası projenin yanı
sıra bölgede ihraç edilmiş olan menkul kıymetlerin işlem görebileceği bir ortak
işlem platformunun oluşturulması çalışmalarına da öncülük etmektedir.
Ekonominin dışa
açılması ve ihracata dayalı sanayileşmenin sürdürülmesi amacıyla, özellikle
kambiyo ve dış ticaret alanlarında da yeni düzenlemeler yapılmıştır. Türk Lirası
için gerçekçi bir döviz kuru politikası izlenmesi ve döviz kurlarının piyasa
güçlerince belirlenmesi yönünde politikalar geliştirilmiştir. Mayıs 1981'den
itibaren, iç ve dış fiyat düzeylerindeki değişmeler ile ödemeler dengesi ve
uluslararası döviz piyasalarındaki gelişmeler gözönünde tutularak, Merkez Bankası
tarafından günlük olarak ayarlanan döviz kurları, 1988 Ağustos ayından sonra döviz
piyasasında belirlenmeye başlanmıştır. Döviz piyasasının yanısıra, 1989 Nisan
ayında Merkez Bankası tarafından altın piyasası da açılmıştır.
Devamı Var
|
