30 Eylül 1991 tarihinde bağımsızlığını ilân
eden Azerbaycan Cumhuriyeti; Güney Kafkasya'nın doğusunda, Hazar Denizi'nin batısında
86.600 km2lik bir sahada yer almaktadır. Kuzeyde Dağıstan, Kuzeybatıda Gürcistan,
güneybatıda Ermenistan, güneyde İran ile çevrilidir. Bölgenin en önemli özelliği
kuzey-güney, doğu-batı istikametinde uzanan tarihi geçit ve ticaret yolları üzerinde
bulunmasıdır.
Dünyadaki 11 iklim çeşidinden 9'una sahip olan Azerbaycan iklimi kuzeyden gelen soğuk
hava kütleleri, güneyden gelen sıcak hava akımları ve hazar Denizi'nin etkisi
altındadır. Genel olarak iklim kuru ve subtropikal karakterdedir. Kuzey bölgesinde kuru
karasal iklim hakimdir.
Azerbaycan'ın önemli
nehirleri Kura (Kür), Aras, Alazani, Samur, Terter, Kanık, Genceçay ve Beylegan
nehirleridir. Hacı Kabul gölü en büyük göl olup, onu Sarısu ve Candahar
izlemektedir. Tuzlu su gölleri ise Acınor ve Büyükşor gölleridir.
Azerbaycan'da Mingeçevir, Veriveri, Sarsank, Ceyranbatar, Akstafa ve Arpaçay barajları
bulunmaktadır.
Başkenti Bakü olan
Azerbaycan'da toplam 60 kaza ve 45 şehir bulunmaktadır. Başlıca şehirleri Sumgayıt,
Guba, Ali Bayramlı, Lenkeran, Mingeçevir, Hankendi, Naftalan, Gence ve Suşa'dır.1995
sayımlarına göre nüfusu 7.553.000 olup genç bir nüfusa sahip olan Azerbaycan
nüfusunun %53'ü kentlerde, %47'si kırsal alanda oturmaktadır. Nüfus yoğunluğu
km2'ye 85.8 kişidir. Ortalama yaşam süresi 68.5 yıl olan Azerbaycan'da nüfus artış
oranı %0.9'dur. Nüfusun %78.1' Azerbaycan Türkü, %7.9'u Rus, %14'ünün diğerleri
teşkil etmektedir.

25 Aralık 1991 tarihinde
Kril alfabesinin yerine Lâtin alfabesini kabul eden Azerbaycan 1995 yılında Lâtin
alfabesinin uygulamasına geçmiştir. Azerbaycan'da okur-yazarlık oranı %98 olup, 9
yıllık ilk -orta öğretim mecburidir. 22 adet üniversite, Akademi ve Enstitü
bulunmaktadır. Kütüphane ve müze yönünden zengin bir ülkedir. Önemli bir tarım
ülkesi olan Azerbaycan'ın temel tarımsal ürünleri tahıl, pamuk, tütün, üzüm,
sebze ve meyvedir. Hayvancılık kırsal alanda önemli bir geçim kaynağı olmaya devam
etmektedir. Ham ipek üretiminde önemli yer tutan dut ağacı yetiştirilmesi ülkede
yaygındır.
800 km uzunluğundaki Hazar denizi
kıyısıyla akarsularında balıkçılık ve su ürünleri önemli yer tutmaktadır.
Hazar denizinde avlanan Mersin balığı yumurtası dünyaca ünlü olup, dünya havyar
üretiminin %80ini karşılamaktadır.Azerbaycan bitki örtüsü ve florası çok zengin
bir ülkedir. Ormanlarının çoğunu yapraklarını döken ağaçlar ile çam ağaçları
oluşturmaktadır. Bilinen bitki sayısı 1400'ün üzerindedir. Ormanlar ülke
yüzölçümünün %12'sini kapsamaktadır.
Azerbaycan doğal kaynaklar
tarafından çok zengindir. Kurşun, çinko, bakır, demir cevheri, barit, alünit,
kobalt, arsenik, mermer, kireç taşı, siyonit, maden ve kaya tuzları bulunmaktadır. Az
miktarda altın ve gümüş gibi kıymetli madenleri vardır. Ülkenin en büyük yer
altı zenginliği petrol ve doğalgazdır. Petrolün %77'si Hazar denizinden
sağlanmaktadır. Doğalzgaz ise Bahar, Kumadası ve Sangaçal'dan çıkarılmaktadır.
Toplam petrol rezervi 118.65 milyar m3olduğu tahmin edilmektedir.
Azerbaycan'da temel sanayi
dalları, petrol araştırma, sondaj makinaları üretimi, petrokimyasallar, gıda,
tekstil, elektronik ve metal işlemedir. Sektörde yer alan bir çok fabrika, yeni
teknolojileri uygulayamadığı için yetersiz durumdadır. Petrol işleme kapasitesi
çıkardığı petrolün altında olduğu için ham petrol ihraç etmekte, rafine petrol
almaktadır.
1995 yılına göre 2.727.837 kişi çalışabilir nüfusu oluşturmaktadır. Bunun %21.1'
sanayi ve inşaat, %37.1 tarım, %41.8'i hizmetler sektöründedir GSMG 2400 dolar olup,
kişi başına milli gelir, 317 dolardır.Azerbaycan'ın 1995 yılı ithalatı 667.7
milyon dolar ihracatı 547.4 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Azerbaycan Cumhuriyeti'nde SSCB
döneminden kalan bir çok unsur halen varlığını sürdürmesine karşın, yeni devlet
yapısı henüz kurulma aşamasında bulunmaktadır.
Azerbaycan'da Cumhurbaşkanı, yürütme organları ve Cumhuriyet Parlamentosu
bulunmaktadır. Yürütme yetkileri münhasıran Cumhurbaşkanı tarafından atanan icra
hakimleri tarafından kullanılmaktadır.Azerbaycan'da çoğulcu demokratik yapının
yerleşmesi yönünde önemli adımlar atılmaktadır. Anayasa taslağı ve seçim kanunu
hazırlıklarının ardından ilk çok partili seçim 12 Kasım 1995 tarihinde
yapılmış, bu seçimle birlikte anayasa halk oylaması ile birlikte kabul edilmiştir.
|