Asya ile Avrupa arasında en önemli geçiş
ülkelerinden birisi olan Kazakistan Doğu'da doğu Türkistan (ÇHC), güneyde
Kırgızistan ve Özbekistan, batıda Hazar denizi, kuzeyde Rusya Federasyonu ile
çevrilmiş olup, yüzölçümü 2.717.000 km2'dir. Genelde büyük düzlükleri ihtiva eden
Kazakistan coğrafyasını platolar, tepelikler, ovalar ve dağlar kaplamaktadır.
Ülkenin batı ve güneybatı kesimlerine hakim olan Hazar çöküntüsünün güneyinde
Üst-yurt yaylası, Mankışlak yarımadasında ise Karadağ ve Akdağ uzanır. Daha
doğudaki Ural platosu ile Mugadjar tepeleri Hazar çöküntüsünü Turan ovasından
ayırır. Batı kesiminde Uludağ, doğu kesiminde ise Cengiz dağları uzanmaktadır.
Altay sıradağlarının uzantısı olan Tıgırek, Listugaay ve Halzum sıradağları
doğudan Narum-Kolbin sisteminin uzantısı olan Tarbatagay sıradağları, güneyden
Cungarya Aladağları ile Balkaş gölünün güneyinden Kazakistan'a girer. Kazakistan
sınırlarında yükselen Tanrı dağlarının kuzeybatısında Cu-İli dağları
uzanmaktadır.
Kazakistan'ın kuzeyinde
büyük ve küçük Baruski çölleriyle orta kısımda Karakurum, güneyinde Kızılkum
çölleri bulunmaktadır. Yine orta kesimde tuz göllerinin yer aldığı birçok
çöküntü alanı yer almaktadır.

Kazakistan'da ülke
genelinde sert karasal iklim hakimdir. Çok kurak geçen yaz. Kışın çok soğuğuna
dönüşür. Kış ve yaz aylarındaki ısı farkı çok büyüktür. Kuraklık güney ve
güneybatıya gittikçe artar. Yağışlar 100 mm.'nin çok altına düşer. Ülkede yedi
bini aşkın akarsu bulunmaktadır. En önemli nehirleri Ural, Emba, Sırderya, İli ve
İrtiş nehirleridir. Akarsuların birçoğu yazları kurur. Aral, Balkaş, Zaysan,
Alakol, Tengiz ve Seletitengiz en önemli gölleridir. Ülkenin en büyük gölü olan
Aral gölü bugün kuruma aşamasına gelmiştir.
Kazakistan Cumhuriyetinin başkentini Almatı'dan Akmola şehrine taşımıştır.
Nüfusu 16.679.000'dır. Bu
nüfusun %56'sı kentlerde, %44'ü kırsal kesimde yaşamaktadır. Kadın nüfusu erkek
nüfusundan %2 fazladır. kilometrekareye 6.2 kişi düşmektedir. Ortalama yaşam süresi
68.9 yıldır. Nüfus artış oranı ise %0.16 ile çok azdır. Nüfusun %46'sını Kazak
Türkleri, %35'i Ruslar, %3'ünü Almanlar, %3'ünü Ukraynalılar, %11'ini ise diğerleri
teşkil etmektedir. Çalışabilir nüfus 6.093.000 olup bunun %17.3'ü sanayide, %18.2'si
tarımda çalışmaktadır. 1988 yılında alınan bir kararla resmi dil olarak
Türkçe'nin Kazak lehçesi konuşulmaktadır. İlk ve orta öğretimde dokuz bine yakın
okul, yüksek öğretimde ise 55 üniversite ve enstitü bulunmaktadır.
Kazakistan'da tarım ve
hayvancılık oldukça gelişmiş olup tarımsal ürünlerin başında buğday ve pamuk
gelmektedir. Darı, yulaf, mısır ve pirinç üretilmektedir. Diğer önemli ürünler
şekerpancarı, meyve ve sebzedir. Hayvancılık daha çok sığır ve küçükbaş hayvan
ağırlıklıdır. Ülkede 23 milyon hektar ormanlık alan bulunmaktadır.
Doğal kaynaklar yönünden zengin
olan Kazakistan'da krom, çinko, bakır, kurşun, wolgram, asbest, barit, berilyum,
bizmut, altın, demir, kömür, alüminyum, titanyum, bor, ferrokrom, petrol ve doğalgaz
çok miktarda çıkarılmaktadır. Demir üretimi %9.8'lik bir payla önemli bir yere
sahiptir. Bakır üretiminde dünyada yedinci sırada gelmektedir. Ülke petrol ve
doğalgaz üretimi açısından dünyada yirmi üçüncü sıradadır. Toplam, 2.1 milyar
ton petrol, 1,7 trilyon m3 doğalgaz rezervi bulunmaktadır. Petrol üretimi 1993 yılı
itibariyle 23 milyon ton, doğalgaz üretimi ise 6.7 milyar m3'tür.
Önemli sanayi dalları tarım,
metalurji, hafif sanayi, petrokimyasallar ve tekstildir.
Metal ve makine sanayi toplam sanayi üretiminin %15.9 kapsamaktadır. Bu alanda en
önemli ürünler, traktörler, ziraat makinaları, yemleme için makinalar ve bunların
yedek parçalarıdır. Kimya sanayinde ise petrol rafinasyonu, motor petrolü, dizel
benzini, araba lastiği, kauçuk, plastik, krom bileşikleri, üretimi önde gelmektedir.
Kazakistan Cumhuriyetinde GSMG
1995 yılında 992 milyar Tengedir. Aynı yıla göre ihracatı 2.234.8 milyon dolar,
ithalatı ise 1172.2 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Kazakistan Cumhuriyeti yeni anayasasını 28 Ocak 1993 tarihinde kabul etmiştir. Yeni
anayasa demokratik, lâik ve üniter devlet yapısını öngörmektedir. Parlamento 177
üyeli olup, 135'i doğrudan, 42 üye ise Cumhurbaşkanı tarafından oluşturulan Devlet
Listesinden seçilmektedir.
Hükümet başkanı ve üyeleri
doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanmakta, ancak, Başbakan, Başbakan
yardımcıları, Dış İşleri, İç İşleri, Savunma, Maliye ile Devlet Güvenlik
Komitesi Başkanının atanmasında Parlamentonun onayı alınmaktadır. Cumhurbaşkanı
1995 yılında yayınladığı bir kararnâme ile "Kazakistan Millî Halklar
Asamblesi"ni kurmuştur. Bu kuruluş 300 üyeden oluşmakta, doğrudan
Cumhurbaşkanına bağlı, danışman organı niteliğindedir.
|