Coğrafî olarak, Orta Asya'nın merkezinde yer alan
Özbekistan, güneybatıdaki Amuderya ve kuzeydoğudaki Siriderya Nehirleri arasında
uzanan toprakların büyük bölümünü kapsar. Kuzey ve kuzeybatıdaki Kazakistan, doğu
ve güneydoğuda Kırgızistan ve Tacikistan, güneybatıda Türkmenistan, güneyde ise
Afganistan, güneybatıda Türkmenistan, güneyde ise Afganistan'ın küçük bir
bölümüyle çevrilidir. 1936'da kurulan Karakalpak Özerk Bölgesi de Özbekistan
sınırları içindedir.
Sovyet döneminde
olduğu gibi bugün de Özbekistan toprakları idari olarak 12 eyalete ayrılmıştır;
Buhara, Navii, Endican, Harezm, Surhanderya, Cizzak, Kaşkaderya, Namangan, Semerkand,
Siriderya, Taşkent ve Fergana. Ayrıca ülkede 156 şehir, 104 kasaba ve 1254 tane köy
bulunmaktadır.
Orta Asya
Cumhuriyetleri'nden biri olan Özbekistan, 447.600 kilometre karelik yüzölçümü ve 22
milyona varan nüfusu ile bölgenin en kalabalık ülkesidir. Eski SSCB içinde de Rus ve
Ukraynalılardan sonra en büyük üçüncü "millet" Özbekler olmuştur.
Özbekistan'da 60'tan fazla etnik grup yaşamaktadır. Cumhuriyet içerisinde Kongrat,
Nayman, Kineges, Mangıt, Toyak, Saray, Barın, Üç Uruğ, Bugut, Arlat, Kanglı, Kırk,
Bataş ve Karakalpak gibi boylara rastlamak mümkündür. Ancak bu boylar arasında
evlilikler oldukça sınırlı kalmıştır. II. Dünya Savaşı öncesi 1926-1939
yapılan nüfus sayımları, müslüman halkların nüfus artışının ülke
ölçüsünde, Slav kökenli ve diğer halklarınkinin gerisinde kaldığını
göstermektedir. Savaştan sonra bu durumda köklü değişiklikler oldu. Bugün de
özellikle Özbekistan, nüfus artışı yönünden dinamik toplulukları barındırır.
Özbekistan'ın son belirlemelere göre 21.6 milyon olan nüfusunun %69'unu Özbekler,
%9'unu Ruslar, %4.7'sini Tacikler, %4.1'ini Kazaklar, %2.4'ünü Tatarlar, %2.1'ini
Karakalpaklar ve %7'sini diğer etnik gruplar oluşturmaktadır.
Rus azınlık nüfusu,
diğer Türk Cumhuriyeti'ne oranla Özbekistan'da daha azdır. Ruslar, Taşkent gibi
büyük metropollerde yaşamakta ve başat mevkiilerde yer almaktadırlar.
Özbekistan'daki yönetim kadrosu esas olarak Özbeklerden oluşmakla birlikte teknik
bilgi ve uzmanlık gerektiren yerlerde Ruslar görev yapmakta ve özellikle hizmet
sektöründe hakim durumda bulunmaktadırlar. Özbekler ile Ruslar arasında kayda değer
bir çatışma yaşanmamış olmasına rağmen, gelecekleri konusunda belirsizlik,
Özbekistan'ın Kasım 1993'te ulusal parasını tedavüle koyması ve Özbek yönetiminin
Rus azınlığa, Moskova'nın baskısına karşın çifte vatandaşlık hakkı
tanımamakta direnmesi Rus nüfusun esasen var olan göç eğilimini artıran bir rol
aynamıştır.
Özbekler ile bazı etnik gruplar
arasındaki ilişkilerin de uyumlu olduğu söylenemez. Nitekim, 1989 yılında Özbekler
ile Ahıska Türkleri arasında kanlı çatışmalar meydana gelmiş, bir grup Ahıska
Türkü ülkeyi terk etmiştir. Yine Fergana Vadisi'nin Kırgızistan tarafında
Kırgızlar ile Özbekler arasında toprak anlaşmazlığı nedeniyle ortaya çıkan ciddi
olaylar Özbekistan'daki Kırgızlar ile olan ilişkileri de etkilemiştir.
Devamı Var
|
