Özbekistan'ın tarihi gelişimine bakıldığında
1920'de Buhara Emirliği'nden sonra Kızıl Ordu'nun yardımı ile Buhara Halk
Cumhuriyeti'nin kurulduğu görülmektedir. Buhara Halkları Komiserleri Konseyi'nin
başkanı Feyzullah Hocayev, 1920-24 yılları arasında yürütülen
"sınırlandırma" işleminde başat rol oynamış ve Moskova'nın ilk yerli
müttefiki olmuştur. Ulusal sınırlandırma ile Buhara SSC ortadan kalkmış, bu
cumhuriyetin toprakları Özbekistan'a katılmıştır. Bu anlamda Özbekistan'a geniştilmiş
Buhara da demek mümkündür. Aslında görülen odur ki Sovyet Türkistan'ın Semerkant
bölümü, Taşkent bölgesi ve Fergana Vadisi'nin büyük bir parçası eski Buhara ile
birleştirilerek Özbekistan oluşturulmuştur. Ancak bu günü ne Batılı ne de Sovyet
tarihçileri kabul etmemişlerdir.
1917'deki
gelişmelerden sonra Türkistanlılar kendi içişlerini yönetebilmek için bir
federasyona gidilmesini istemişlerdi. Ancak Ruslara bağlı olarak oluşturulan
Türkistan Bağımsız Sosyalist Cumhuriyeti, Moskova'nın binr bakıma Türkistan'ı
yatıştırmak ve Türkistan'ın bağımsızlık isteğinin önünü almak için kurduğu
bir birimdir. Türkistan SSC'nin 1924'te birden ortadan kaldırıp, cumhuriyetlere
bölünmesi bu görüşü destekleyen bir gelişme oldu.
Yerli politikacılar,
kendilerini resmi olarak alışılmış ancak unutulmamış tarihi oluşumların
temsilcileri olarak gördüler. 1935-1938 yılları Feyzullah Hocayev ile Ekmel Ekremov'un
siyasi rekabetine sahne olmuştur. Hocayev, Buhara, Semerkand, Ekremov ise Taşkent ve
Fergana bölgelerinde güçlüydüler. 1937'de önce Hocayev, sonra Ekremov tutulandılar.
1938'de idam edildiler.
Özbekistan'da
girişilen Stalinist temizleme harekatı ile oluşmakta olan Özbek aydın kesiminin önde
gelen isimleri ortadan kaldırılarak Cedidist reformculaın siyasi egemenliğine son
verildi. Böylece hem Hocayev'in temsil ettiği hareketin ulusal kanadı hem de Ekremov'un
savunuculuğunu yaptığı ulusal Bolşevik kolu tasfiye edildi. 1938'de, Özbekistan,
tarihinde yeni bir döneme girildi. Ve Osman Yusufov'un önderliğini yaptığı yeni bir
politik nesil işbaşına geldi.
|
