Pamir'de yaşayan Kırgız Türklerinin büyük bir
ekseriyeti Teyit ve Kesek uruklarındandır. Burada bir kaç çadır da Nayman ve Kıpçak
uruklarından olan Kırgız Türkü bulunduğunu biliyoruz. Kırgızlar Küçük Pamir'e,
bugün Kırgızistan sınırları içinde kalan Alay vadisinden, Murgap nehri havzasından,
1900'lü yılların başından itibaren gelmişlerdir.
Afganistan Pamirindeki Kırgız Türklerinin nüfusu hakkında kaynaklarda 2000'den
100.000'e kadar değişen çok farklı rakamlar verilmektedir. Rakamların birbirinden bu
kadar farklı olması, Afganistan'da resmî nüfus sayımının yapılmamasından ve Kırgız
Türklerinin göçebe hayatı yaşamalarından kaynaklanmaktadır. Ayrıca burası, eski
S.S.C.B., Afganistan, Pakistan ve Çin'in sınırlarının birleştiği jeo-stratejik önemi
fevkalâde yüksek olan bir bölgedir. Siyasî sınırlar çizilmeden önce bütün Pamir
bölgesinde hür göçebe hayatı yaşamakta olan Kırgız Türkleri, bilahare çeşitli
savaşlar ve karışıklıklar tesiriyle söz konusu ülkeler arasında sürekli olarak
yer değiştirmişlerdir. Bu nüfus hareketi hâlâ durulmuş değildir. Kaynaklarda
verilen farklı rakamları değerlendirirken bu durumun da göz önüne alınması
gerekir.
Kesin olarak bilinen tek rakam, Hacı Rahmankul Han'a
bağlı olarak yaşayan Kırgız Türklerine aittir. Afganistan'da Sovyetler Birliği yanlısı
komünistlerin idareyi ele geçirmeleri üzerine önce 1978'de Pakistan'a, sonra da
1982'de Türkiye'ye göç etmişlerdir. Bunlar Afganistan'dan çıktıkları vakit sayıları
500 çadırdan (1700 kişi) ibaretti.Öte yandan Türkiye Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı'ndan
alınan bilgilere göre 2641 Sayılı Kanun uyarınca Türkiye'ye kabul ve iskânları
kararlaştırılan ve 3.8.1982-23.8.1982 tarihleri arasında Pakistan'dan Türkiye'ye
getirilip geçici iskân yerlerine yerleştirilen mülteciler arasında Kırgızların sayısı
293 aile ve 1138 kişiden ibarettir. Pamir Kırgızları üzerinde çeşitli konularda
uzun yıllar araştırma yapmış olan R. Dor da Afganistan'dan 1300 Kırgız'ın çıktığını,
bunlardan 100 kişinin Pamir'e geri döndüğünü, Türkiye'ye ise 1138 kişinin geldiğini
bildirmektedir.
Kırgız Türklerinin tabîi
vatanı olan Pamir bölgesinin Vahan vadisinde, yani Afganistan'da kalan bölümünde hâlâ
yaşamakta olan Kırgızlar vardır. Ancak bunların sayısını kesin olarak tespit etmek
şimdilik mümkün değildir.
|
