İdil-Ural Tatarları İdil-Ural Tatarları -Kazan, Kasım
Tatarları ve Mişerler- en büyük grublardan birini oluşturur. Hristiyan olan Tatarlar
ise daha farklı bir topluluğu oluştururlar. Kazan Tatarları arasında; Nukrat, Perm,
Tipten Tatarları vardır. Hristiyan Tatarlar arasında da yerel özellikleri taşıyan
gruplar vardır; Nogaybek, Melke, Alabuga, Mişerler, Kuzey ve Güney grupları ve birçok
alt gruplara ayrılır.
Antrepolojik bakımdan
İdil-Ural Tatarları arasında koyu tenli (Kazan Tatarları'nın % 40'ı, Mişerlerin %
60'ı) ve beyaz tenli (Kazan Tatarları ve Mişerlerin % 20'si) ve Avrupa tipine ait
olanlar vardır. Güney Sibirya'da Ural ve Moğol tipine çok fazla rastlanır.
Özellikle Astrahan ve Sibirya Tatarları arasında halkın konuşma dili üç şiveden
oluşmaktadır: Bunlar; Mişer, Orta (Kazan-Tatar) ve Doğu Sibirya Tatar lehçeleridir.
Astrahan Tatarları'nın dilinde bazı özellikler görünür: Yurt Tatarları'nın dili
Nogay ve İdil-Ural şiveleri karışımından oluşmaktadır. Karagaş şivesi temelde
Nogay şivesi olup, Tatar dilinin etkisi altında kalmıştır. Litvanya Tatarları'nın
Türkçesi ise, XVI. yy.'da kaybolmuştur. Bunlar, Beyaz Rusların dilinde
konuşmaktadır. XIX. yy.'ın başında ise bazıları Polonya ve Rus dilini
kullanıyorlardı. Genel olarak İdil-Ural, Sibirya ve Astrahan Tatarları'nın dili
Ural-Altay dillerinin Kıpçak grubuna dahildir.
Tipterler
XX. yy.'ın başında 328 bin kişi olan Tipterler,
Kazan Tatarları'nın alt grubu olup, Ural Tatarları'nın en büyük teşekkülünü
oluşturmaktadırlar. İlk olarak Tipter ismi, etnik mensubiyeti dikkate alınmadan XVIII.
yy. sonunda Rus olmayan ve Ural bölgelerinde, Başkurt topraklarında oturanlara
veriliyordu. Bunların arasında Tatar, Mari, Udmurt, Mordua, Çuvaş, Başkurt,
Besermanlar vardı."Tipter" kelimesi Farsça "Defter" kelimesine
atfedilmektedir. Bu kelime, Türklerde "yasaların listesi", Altınordu'da,
vergi ve yargı kararları anlamına geliyordu. "Tipter" isminin bu topraklarda
kanunî olarak kayıtlı yaşayanlara verildiği zannediliyor.
Perm Tatarları
Perm Tatarları, Kazan Tatarları'nın alt teşekkülü
olup, Perm ve Ekaterinburg vilâyetlerinin komşu topraklarında yaşamaktadır. Devrimden
önce bunlar Perm vilâyetinin; Perm, Osinsk, Krasnaya, Ufa, Kunguz şehirlerinde
yaşıyorlardı. XVII-XVIII. yy.'da bunlara yaşadıkları Kunguz kentinin adından
ötürü Kunguz Tatarları da denirdi. XX. yy.'ın başında Perm Tatarları'nın sayısı
52.700 kişiye ulaştı. Perm vilayetinin Bardım kentinde yaşayanlara, resmî olarak
"Başkurt" ismi verilmektedir. Halk arasında böyle bir bölünme hemen hemen
yoktur. Eski coğrafî yerleşim ve kabile mensubiyeti bakımından "Greyneyak"
ve "Körgeyak" olmak üzere ikiye bölünmektedirler.
Nukrat Tatarları
Nukrat Tatarları, Kazan Tatarları'nın alt teşekkülüdür.
Nukrat adı, Tatar-Nukrat Beyliği'nin oldukça büyük ve müstahkem şehir merkezinin
isminden gelmektedir.
Devamı Var
|
