Orta Asya'da Asya kıtasının coğrafî
merkezinin hemen kuzeyinde ve Güney Sibirya'da yer almaktadır. Batı'da Kazakistan,
kuzeyde Rusya Federasyonu, doğuda Tuva ve Hakas Türk Cumhuriyetleri, güneyde
Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşudur. Türk'ün ata yurdu sayılan bu
topraklarda Türklüğe sadık öz sakinleri binlerce yıl boyunca Türklüklerini
yaşatmışlardır. Bugün Rusya Federasyonuna bağlı özerk bir Cumhuriyettir.
Yüzölçümü 92.902 km2 olan Altay Cumhuriyeti'nin kuzey bölgesi dağlar ve ormanlar,
güneyi ise steplerle kaplıdır. Ülkeyi kapsayan Altay dağlarının yüksekliği 4.000
m.dir ve buzullarla kaplıdır. Güneyde Beluhka (Üç Sümer) tepesi 4506 m. ile en
yüksek zirvedir.
Bunu 4173 m ile Maashei Bazhy (Mahşuoy Bajı) tepesi izlemektedir. En büyük buzul 35
km2 yer işgal eden Caan Tacı buzuludur. En önemli nehirleri Katun Nehri ile Telets Koye
gölünden doğan Biga nehridir. 7 bine yakın göl bulunan Altay'da en büyük göl
Telets Koye (Altın) gölü olup etrafı Taiga ormanları ve yüksek dağlarla çevrili,
dünyanın en muhteşem manzaralı gölüdür.
| Altay
Cumhuriyeti'nde karasal bir iklim hüküm sürmektedir. Soğuk ve kar yağışlı bir
kış, sıcak ve kurak bir yaz iklimin en belirgin özelliğidir. Tarihçiler, etnologlar,
sanat ve kültür tarihçileri ile dil araştırmacılarının Türkler'in Ana yurdu
olarak kabul ettikleri Altay bölgesinde yapılan arkeolojik araştırmalar, Afanasyova
(MÖ 2700-1700) ve Andronova (MÖ 1700-1200) kültürlerinin bilhassa ikincisinin
temsilcisi olan ırk brakisefal, savaşçı Türk ırkının prototipi olduğunu
göstermiştir.
MÖ III. Yüzyıla kadar kabileler halinde yaşayan halk, MÖ II. Başlarında bölgeye
Hun'ların gelmesiyle Hun idaresine girmiş, onu Köktürk'ler, Moğollar ve Çin'liler
izlemiştir. Daha sonra Uygur, Kırgız, Cengiz Han, Çungarlar, Çin-Mançular idaresine
giren Altay, Çin-Rus savaşları sonrası 1865 yılında Rus idaresine girmiştir. 1922
yılında Altayskaya, bölgesi olarak teşkil edilmiş, 1948 yılında ise
Gorno-Nitoyskaya, şeklinde isim değiştirmiştir. SSCB'nin parçalanması ile 1991
yılında Özerk Cumhuriyet, 1992 yılında ise Federe Devlet olmuştur. |
 |
Çok zengin bitki
örtüsüne sahip olan Altay'da ormanlar ülkenin tamamını kapsamaktadır. Ormanlarda
dünyanın hiçbir yerinde bulunmayan bitki türleri mevcuttur. Köknar, sedir, çam,
beyaz kavak, aspen ve kuş ağaçları en fazla bulunan türlerdir.
Cumhuriyet nüfusu 198.1 bin olup, halkın %73.8'i kırsal alanda, %26.2'si kentlerde
yaşamaktadır. 70 yıllık komünist düzende ne kadar başıbozuk varsa buraya sürgün
edilmiş olup 38 çeşit millet yaşamaktadır. Nüfusun %60'ını Rus'lar, % 31 'ini
Altay Türkleri (72.000) %9'unu Kazak Türkleri, Ukraynalı, Almanlar ve diğerleri
oluşturmaktadır.
Başkenti Gorno-Altay'dır. 9 idari bölgeye ayrılmaktadır. Müslümanlık,
Hıristiyanlık ve Şamanizm dinleri yaygındır. Dilleri Türkçe'dir.
Sanat ve edebiyat çok ileri
olup, IV. asrın ünlü ressamı G.I. Grukin Altaylıdır. Geleneksel artistik dans ve
müzikholleri çok meşhurdur. Cumhuriyette ana uğraşı ziraattir. 24 bin çiftçi
bulunmaktadır. Zirai üretimde ana branş çiftlik hayvancılığı olup tarla
çiftçiliği ikinci plânda kalmaktadır. Özellikle ülkenin geçim kaynağını teşkil
eden hayvancılık ve sebzecilik çok gelişmiştir. Özellikle küçükbaş hayvan ve ren
geyiği besiciliği ile balıkçılık, avcılık ve arıcılık yer tutmaktadır. Ülkede
192 ortaokul, 3 teknikum ve 1 üniversite bulunmaktadır. Altay Türkçesi ile yılda 37
kitap, 1 gazete ve 2 dergi yayınlanmaktadır. Ortaokullarda 35 bin, teknikumlarda 43 bin,
ülkenin tek üniversitesinde ise 2600 öğrenci öğrenim görmektedir.
Maden bakımından zengin
olan Altay'da demir, kömür, gümüş, kalay, tungsten, bakır ve manganez
çıkarılmaktadır. Altay'ın anlamı olan "Altındağ" ülkede bulunan zengin
altın rezervlerinden ismini almıştır.Ana üretim malları ise tül, pamuklu kumaş,
elektrik aletleri, elbise, ayakkabı, kereste ve ferrobetondur. Ormancılık gelişmiş
olup, orman ürünleri imalatı oldukça önemlidir. Başta Rusya Federasyonu olmak üzere
Japonya, Yeni Zelanda, Avusturya ve Avrupa ülkeleri ile ekonomik ilişkiler
içerisindedir. Turizm ekonomi içerisinde ayrı bir yer tutmaktadır. Orman, dağ, göl
ve nehirlerin emsalsiz güzelliği ile Altay Cumhuriyeti bir cazibe merkezidir. Devlet
başkanı ve parlamentosu bulunan Altay Cumhuriyetinde Ruslar'ın nüfus üstünlüğü
parlamentoya da yansımış olup, Ruslar ezici üstünlüğe sahiptirler.
|