Ekonomi
Doğu Türkistan; petrol, wolfram, altın, kömür, uranyum
gibi stratejik hammaddelere ve sayısız yeraltı ve yerüstü zenginliklerine sahip bir
ülkedir. Çin'de mevcut 148 madenin 118 çeşidi Doğu Türkistan'dan
çıkarılmaktadır. Doğu Türkistan'da şimdiye kadar 5000 yerde maden ocağı
işletmeye açılmış olup; Çin'deki toplam maden ocaklarının %85'ini teşkil
eder.Yaklaşık 500 bölgeden "petrol", 30 bölgeden "doğalgaz"
çıkarılmaktadır. Petrol rezervi 8 milyar ton olarak tespit edilmiştir. Her yıl 10
milyon ton petrol Çin'e taşınmaktadır.Çin'in kömür rezervinin yarısı Doğu
Türkistan'dadır. Yıllık "altın" üretimi 360 kg. civarındadır. Uranyum,
wolfram gibi stratejik madenlerle tuz ve renkli kristal taşları Doğu Türkistan'ın
başlıca yeraltı ürünlerindendir.150 bin km2 tarım arazisine, bir o kadar ekilebilen
toprağa ve 12 bin km2 genişliğinde ormanlık alana sahip Doğu Türkistan yaylalarında
60 milyona yakın küçük ve büyükbaş hayvan beslenmektedir.Sanayi kuruluşlarında
çalışanların %90'ını ve petrol tesislerinde çalışanların %99'unu bölgeye
yerleştirilen Çinliler oluşturmaktadır.
Kültürel Yapı
Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde halkın % 50'si Uygur
Türkçesi ile konuşmaktadır. 1000 seneden beri kullandıkları Arap Alfabesi Çin
hükümeti tarafından 23.10.1969 tarihinde tamamen yasaklanmıştır. Onun yerine Çin
fonetiğine uygun olarak hazırlanan Latin Alfabesi kabul ettirilmiştir 1980'li yıllarda
Uygur aydınlarının hazırlamış oldukları, Uygur fonetiğine uygun Kiril Alfabesi
projesi Pekin tarafından reddedilmiştir. Bunun yanında halkın büyük çoğunluğunun
Türk olması sebebiyle Doğu Türkistan'da her şeye rağmen Türkçe
konuşulmaktadır.Eski bir Türk yurdu olan Doğu Türkistan, Türklerin ilk yerleşik
hayata başladığı yurtlardan biridir, Uygur mimarisi ise dünyaca meşhurdur ve
Türk-İslam mimarisi özelliklerini ihtiva eder. Yeni Uygur edebiyatı dönemi (XIX.yy.
Uygur edebiyatı) Doğu Türkistan'daki Çin istilâ ordularını, Çin hakimiyetini ve
onlara karşı yapılan mücadeleleri işleyen eserlerin çok olduğu bir dönemdir.
Ortaya çıkan edebî eserler, Uygur Türklerinde meydana gelen yeni millî edebiyatın
temelini oluşturmuştur.
Eğitim-Öğretim
Doğu Türkistan'da okuma-yazma bilmeyenlerin oranı %
58-60 civarındadır. Yayınların ise ancak %16'sı Uygur Türkçesiyledir. Doğu
Türkistan bölgesinin tarihi, kültürü ve etnik geçmişine dair bilgilerin resmî
yorumdan farklı olarak verilmesi yasaklanmıştır. Öğretim kurumlarının yabancı
ülkelerdeki öğretim kurumlarıyla doğrudan ilişki kurmaları da yasaklanmıştır.
Aksi hareket edenler ise en ağır cezalara çarptırılmaktadır. Her sene alfabe
değiştirilmesi yüzünden çocukların eğitimi eksik kalmakta ve öğrenim görmeleri
engellenmektedir.
Son
|
