Volga Bulgarları Arap alfabesini kullanmışlardır.
Fakat bu dönemden günümüze kalan malzemeler yok denecek kadar azdır. Sadece birtakım
mezar taşları günümüze ulaşmıştır.
Türkü ve şarkıların yanısıra hikâye, masal, destan, atasözleri, manzum muamma türlerinde
zengin bir halk edebiyatına sahip olan Çuvaşlar'danr günümüze ulaşan ilk yazılı
metinler İncil çevirileri, dua kitapları ve Hristiyan azizlerinin hayatlarını anlatan
kitaplardır. 19. yüzyılın ilk yarısından başlayarak A. A. Fuchs, V. Sboyev, N. İ.
Zolotnitskiy gibi araştırıcılar, Çuvaşlar arasındaki sözlü edebiyat ürünlerinin
Çarlık döneminde ortaya çıktığını ve siyasî olaylara paralel olarak geliştiğini
tespit ettiler. 1840'ta Fuchs'un "Çuvaş Halk Edebiyatı'ndan Malzemeler" adlı
incelemesini sonraki yıllarda N. İ. Polorusov'un yayınladığı "Pülere İln"
(Böler Şehri'nin Düşmesi) adlı destan izledi. Macar araştırıcılarından
Meszaros da, Macar İlimler Akademesince yayınlanan "Caulas Nepköltesi
Gyujtemeni" (Çuvaş Halk Edebiyatı) adlı eserinde bu edebiyatın ilginç örneklerini
bir araya topladı.19. yüzyılın ikinci yarısında V. İ. Lebedev'in Çuvaşlar'ın şiirini
ve hayatını anlatan "Genç Çuvaş Manzumeleri", İ. İvanov'un Çuvaş
gelenek ve göreneklerini ele alan bir çalışması, İ. N. Jurkin'in kırsal yörelerdeki
hayattan ilham alarak yazdığı kısa hikâyelerini görmekteyiz. M. F. Fedorov'un yazdığı
"Arşurri" (Akıl Ormanı) ise çağdaş Çuvaş edebiyatının başlangıcı
sayılır. 1905'de haftalık olarak yayımlamaya başlayan "Hıbar" (Haber) adlı
ilk Çuvaşça gazete, çevresine toplanan genç yazarlarla iki yıl kadar Çuvaş
edebiyatının gelişmesine ve yerleşmesine yardım etmiştir. Çarlık hükümeti
1907'de gazeteyi kapattı ve Çuvaşça yayınları yasakladı. Bununla birlikte 1911'de
N. V. Vasiliyev Çuvaşça yedi şiir ve birkaç hikayeden oluşan bir antoloji, T.
Krilov, Yefrimov, Korenkov gibi yazarlar da kitaplarını yayımladılar.
1917 Ekim
Devrimi'nden sonra iktidara gelen Kerensiy beş bin dolayında Çuvaşça kitabı imha
ettirdiyse de kısa bir süre sonra Hıbar gazetesi yeniden yayımlanmağa başladı.
1918'de Kazan'da Kanaş (İstişare) gazetesi, 1919'da "Şuranpuş" (Şafak)
gazetesi ve daha başka gazeteler yayımlandı. Devrim'den sonra yeniden canlanma gösteren
Çuvaş edebiyatında Semen Vasiliyeviç Elker, V. Rzaj, P. Morozov, M. Sumilov-Uyar v.b.
yazarlar ve şairler kalıcı eserler vermişlerdir. Bunlardan bazıları yabancı dillere
de çevrilmiştir.
Yine Devrim'in ilk yıllarında Kazan'da ilk Çuvaş tiyatrosu kuruldu. Burada Rus ve
yabancı eserlerin yanısıra Çuvaş oyun yazarlarının eserleri de sahnelenmiştir.
20. yüzyıl
Çuvaş şairlerinin en önde gelen ismi Kostantin İvanov'dur. Çok genç yaşlarda yazdığı
"Narspi" (Nevruz Hanım) adlı destanı Çuvaşlar arasında yaygındır ve birçok
dile de çevrilmiştir.
|
