Dağistan bölgesi Bütün doğu Kafkasya'yı kaplar.
Ancak Kafkasya'nın bir nevi yerlisi sayılanlar {(Avarlar, Lezgiler, Gazi-Kumuklar ve
Darginler) yani Turan boyları} daha çok Dağlık bölgede yaşarlar. Hazar Denizi'ne doğru
uzanan veya kuzeydoğuda Sulak ve Terek Nehirleri'nin aşağı mecralarını da içine
olan ve düzlük (hatta daha kuzeyde step görünümlü olan ) kesimde Türk asilli
kabileler (Kumuklar, Azeriler, Türkmenler ve hatta Nogaylar) yaşarlar. Dağlı kabilelerinin aralarında
bulunan engeller ( dağlar, tepeler, derin vadiler, vs.) batıdaki kadar olmasa da
buradaki kabileler arasında da farklılıklar doğmuştur. Ovaya doğru ( kuzey, doğu
veya güneydoğu istikametinde ) olan yerlerde yasayan kabilelerin mensupları genellikle
Türk kabileleri ile sıkı ilişkiler içerisinde bulunmalarından dolayı Türkçe de
bildiklerinden, bu dil doğu Kafkasya'da ortak bir anlaşma vasıtası olarak kullanılmaktadır.
Siyasi ve askeri yönden bütün dağlı kavimler gibi Dağıstanlılar da savaşçı,
aktif ve hürriyetlerine düşkündüler. Bu nedenle bu bölgede ( yani bütün Dağıstan'da)
ovalı kesim, Dağlık kesime tabi olmuştur. Şeyh Şamil'in Dağıstan da en fazla
dayandığı kabileler Lezgiler, Avarlar gibi Turani kavimlerdir..
Dağıstan'ın nüfusu A.
Cevdet Paşa (1878 de) 270.000 hane olarak tespit ediyor. Allen-Muratoff ise "Gerilla
savaşları "sırasında doğu Kafkasya kabilelerinin nüfusunu tahminen 500.000
olarak veriyor. Binbaşı Nazmi ise 1956 da Dağıstan'ın Müslüman nüfusunu 1.450.000
olarak veriyor. A- Avar (Andelal)lar (Andilerdahil) Dağıstan'ın kuzey-batısındaki
Koysu Irmağı'nın Andi, Avar ve Kara kollarının kaynakları civarındaki bölgeler ile
kuzeye doğru Kumuklar' ın oturdukları alçak ovaya doğru uzanan kesimde (Çir-Yurt'a
kadar) yasarlar. Güneyde ise Zakatali Mıntıkası'na kadar olan bölgede bulunurlar. doğularında
kuzeyden, güneye doğru Kumuklar, Darginler ve Gazi-Kumuklar (Laklar) güney doğularında
ise Lezgiler bulunur; Kuzeybatılarında Çeçenler, güney batılarında ise Gürcüler
bulunurlar. Lezgiler'den sonra Dağıstan'ın en kalabalık kabilesi Avarlar'dır.
Dil yönünden üç gruba ayrılırlar;
1- Avar,
2- Andi,
3- Dido (Tsez).
En kalabalık gurubu esas Avarlar
meydana getirirler. Bunlar kuzeyde Sulak Irmağı'ndan (orta kesimleri) güneye doğru
Zakatali yöresine kadar uzanırlar. Andiler ise Bottlih, Godoberi, Karatin, Bagvalal, Çamalal,
Tindi ve Açvaçis gibi alt guruplara ayrılırlar. Dido gurubuna ise Hinuk, Çvarsin ve
Kapuçinler dahildirler. nüfusları ise 1939 nüfus sayımına göre (bir fikir vermek
amacıyla veriyoruz) Avarlar 170.000, Andiler 30.000, Didolar 10.000 kişi olarak sayılmıştır.
Avarlar aslında Avar Hanlığı'na bağlı idiler. Hamzat Bek ve sonra da Şeyh şamilin
esas dayandıkları topluluk Avarlardır..
|
