Sovyetlerin İskân Politikası  

       Dağıstan Dağlıları, bir taraftan doğum, sünnet, evlenme, ölüm, kurban, Ramazan orucu, kutsal gün ve geceleri kutlama, misafirperverlik, aileye düşkünlük, akraba ve dost ziyaretleri, yardımlaşma, dayanışma ve fedâkarlık... gibi örf-âdetler, kültürel ve dini değerlerle bezenirken, diğer taraftan da çok olumsuz tabiat şartlarıyla mücadele etmek zorunda kalma; yer darlığı sebebiyle adeta çıplak kayalara tutunarak yaşama; gıda ve giyim gibi temel ihtiyaçları bile karşılamada büyük zorluklarla mücadele etme; sarp ve verimsiz kayalarda bir avuç buğday yetiştirmek ve bir güğüm su bulabilmek için büyük çabalar sarfetme......gibi mücadeleler sonucu azim ve direnç sahibi, çelikten iradeli insanlar haline gelmişlerdir.

       Dağlılar, uzun kış gecelerini değerlendirerek dar ve kapalı mekânlarda el emeği ve göz nuru ile çok değerli sanat ve kültür eserleri meydana getirmişler; dış dünyadaki sert, mücadeleci ve haşin görüntülerinin tersine, iç dünyalarında büyük bir sanat ve estetik hazinesine sahip olduklarını göstermişlerdir. Dağlı kavimler, her biri ayrı bir dağı kendilerine yurt edinerek yukarıda saydığımız ortak dini değerlerin dışında ayrı birer dil ve kültür ağı örmüşlerdir. Dağlı kültürü, esas olarak işte bu unsurlardan meydana gelmiştir.

       Toplumların ekonomik, sosyal, kültürel ve dil bakımından gelişmelerinde yerleşim şartlarının büyük tesiri olmaktadır. Farklı dil ve kültürlere sahip toplumlar ortak mekânları paylaşmaları halinde zamanla aralarındaki farklılıklar azalmakta, hatta yok olmaktadır. Bu beraberliğin süresi arttıkça, farklı kültürlerden tek bir kültür oluşmaya başlamıştır.
Tabiat şartları gereği geçmişte birbirinden ayrı yaşayan fakat bu Dağlı kültürünü birlikte oluşturan başta Avar, Lezgi, Kumuk, Tabasaran, Nogay, Azerî, Rutul, Agul, Sakur...olmak üzere 30'dan fazla Dağıstanlı kavim, Sovyet iskân politikaları ile birleştirilerek tek bir toplum oluşturulmaya çalışılmıştır.

       Sovyetler döneminde ekonomik gelişmeyle birlikte işte bu kültürel değişmeyi sağlayarak bir Sovyet toplumu meydana getirebilmek ve zor eline geçirdiği bu kavimleri daha kolay kontrol altında tutabilmek için Dağlı nüfusun dağlık bölgelerden ovalara ve Hazar sahillerine çekilmesine büyük önem verilmiştir. Lenin'e göre, nüfusun köylerden şehirlere kaydırılması, gelişme sürecinin bir gereği olup, bu süreçle insanlar geri kalmış ve göz ardı edilmiş olan yerlerden modern ve gelişmiş bir hayata kavuşurlar. Dağlılar'ın yeni kurulan şehirlere ve sitelere geçmesi, dağlarda yaşanan ekonomik sıkıntıları kısmen unutturmakla birlikte, Dağıstan kavimleri arasındaki sosyal ve kültürel farklılıkların azalmasına sebep olmuştur. Böylece rengârenk desen, çizgi dil ve kültürlerden oluşan bu Dağlı kültür, Sovyetler döneminde tek bir renk, çizgi ve tek bir dilden oluşan Sovyet kültürünü oluşturma hedefinin mağduru olmuştur.

       Doğum, ölüm, evlenme, boşanma....gibi sosyo-kültürel hadiselerin ve örf-âdetlerin karakteristik özelliklerindeki değişmeler, esas olarak inşaat tekniğinin değiştirilerek blok şeklindeki apartmanların dikilmesi, yeni sanayi merkezleri, şehir ve işci sitelerinin kurulması, hayat tarzı ve emek yapısının değişmesi, eğitim ve meslek seviyesinin yükselmesi, sanayi sektörüne kadınların kitlevî olarak çekilmesi ve bunun sonucu olarak iş hayatında emeğin cinsiyet bileşiminin kadınlar lehine değişmesi...gibi faktörlerle ortaya çıkmıştır. Sosyalist bir toplum oluşturma yolunda bu faktörlerin Dağıstan halkını derinden etkilediği görülmektedir.
Dağlık bölgelerde geçim şartlarının ağırlığı ve toprakların yetersiz oluşu emek fazlasının şehirlere göçmesinde önemli bir faktör olmuştur. Şehir yerleşimini teşvik etmek amacıyla inşa edilen düşük kaliteli ve çoğu 50-60 metrekareyi geçmeyen apartman dairelerine yerleştirilen Dağlılar; sosyalist kültüre büyük engel oluşturan, yalçın kayalıkları kendisine mesken edinmiş din ve gelenek esaslı kültürlerinden daha kolay uzaklaştırılmıştır. Sovyetlerin bu politikaya büyük önem vermesinin sebebi, yetmiş yıllık tek yanlı büyük propoganda ve tahribata rağmen söz konusu Dağlı kültürünün bugün bu bölgelerde bütün canlılığı ile hâlâ yaşamakta olmasından yaşamaktadır.