Dağıstanda Geçim (Ekonomi)     

      Rus ekonomisinde beş yıla yakın bir zamandır yaşanmakta olan ekonomik çöküntü, Dağıstan milli ekonomisinde de aynı etkiyi göstermiş bulunmaktadır. Üretimde sürekli bir gerileme, yüksek enflasyon ve işsizlik ekonominin karakteristik özelliği haline gelmiş durumdadır. Yatırımlardaki düşme devam etmekte, bilimsel ve teknik potansiyel hızla gerilemektedir.Dağıstan'da son yıllarda sınaî üretimin düşüşü %40 ile en büyük seviyeye ulaşmış ; orta ve büyük ölçekli işletmeler zarar etmişlerdir. Üretim beş yılda 3.3 misli azalmış ve fiziki üretim hacmi 1950'li yılların seviyesine inmiştir. Üretim düşüşünde Dağıstan, 1994 yılında Rusya Federasyonu içinde onuncu sırada yer almıştır.

     Sanayinin hemen hemen tüm kollarında bu gerilemenin etkisi görülmektedir. Mesela makine imalatında üretim 1990 yılına kıyasla 4.7 kat, gıda sanayiinde 4.9 kat, cam sanayiinde 7.5 kat, hafif sanayide 10.9 kat azaldı. 1990 yılına kıyasla sanayinin yapısı kökünden değişti. Yakıt ve enerji kompleksinin payı 6.3 kat artarken; hafif sanayinin payı 4.3 kat, makine yapım, gıda, kimya ve petro-kimya sanayilerinin payları 1.3 ila 2 kat azaldı.

Sanayinin değişen yapısı içinde yakıt ve enerjinin payı artmasına rağmen, yukarıda belirtildiği gibi, bu artış sadece diğer sektörlere nisbetle gerçekleşmiş, geçen yıllara göre ise azalmıştır. Nitekim, yakıt ve enerji kompleksinde petrol üretimi yüzde 20.4 'e, gaz üretimi ise yüzde 7.2'ye düşmüştür. Elektrik enerjisi üretimindeki azalma yüzde 36.7 olmuştur. Bu arada hidroelektrik santrallerinde yüzde 37.2 üretim düşüşü ortaya çıkmıştır.
Sanayide bu gerileme devam ederken, yatırım faaliyetlerinde de azalma aynı şekilde devam etmiştir. Yatırım hacmi 1994 yılında yüzde 26.3, son üç yılda ise yüzde 47.7 azalmıştır. Kısacası, Dağıstan bugün bütün sosyo-ekonomik olumsuzlukları birarada yaşamaktadır.
Sanayideki gerileme tarımda da etkisini göstermiş bulunmaktadır. 1990 yılına göre üretimde önemli bir azalma görülmektedir. Kamu sektöründe tarım ürünleri üretimi 1991 yılına nisbetle 2.3 misli azalmıştır. Halkın elindeki küçük ölçekli özel köy işletmeciliği ise yüzde 12.7 artış görülmüştür. Tarım sanayii kompleksine 1994 yılında yapılan yatırımlar 1993 yılına nisbetle yüzde 40, köy ekonomisinin yatırım hacmi ise 1991 yılına nisbetle iki misli azalmış bulunmaktadır.

       Finansman yetersizliği, gerekli teçhizatın federal bütçeden temin edilememesi ve işletmelerin içinde bulunduğu ağır ekonomik kriz 1994'te Cumhuriyet bütçesini de zor duruma düşürmüştür. Ülkedeki işgücü arzındaki hızlı artış devam etmektedir. Bir taraftan ekonomik kriz sebebiyle işyerlerinin kapanması, diğer taraftan eğitim-öğretim kurumlarından yeni mezun olanların işgücü piyasasına katılmış olmaları bunun önemli sebepleri arasında yer almaktadır. Bunlara ek olarak silahlı kuvvetlerden terhis edilen askerler işsizliği besleyen önemli bir kaynak haline gelmiştir.

       Nüfusun önemli bir kısmı, hayat seviyesinin düşük olması sebebiyle ek iş peşinde koşmaktadır. Mühendis ve öğretmen olduğu halde işsizlik sebebiyle taksi şoförlüğü yapan ve hayatından şikayetçi olan insanların sayısı her geçen gün artmaktadır. 1994 yılı itibariyle resmi kayıtlardaki işsiz sayısı 43 bin 800'dür. Resmi işsizlik haricinde gizli işsizlik de yükselmektedir. Gizli işsizlerin sayısı da 63 bin 300 olarak belirlenmiştir. Yaşanan işgücü fazlalığında tarım bölgeleri başı çekmektedir. Araştırmalar ülkede yaşanan istihdam probleminin tehlikeli boyutlara çıktığını ortaya koymaktadır. Fiyatların devamlı artışı ücret ve maaşların reel satın alma gücünü azaltmış bulunmaktadır. Ortalama maaş 1994'te 1990 yılına göre %64 azalma göstermiştir. 1992'den itibaren Dağıstan toplumunda gelir dağılımında da bozulma ortaya çıkmıştır. Ekonomik reformlar en çok kredi- finansman- sigorta kurumları ile yönetim kademelerinde çalışanların işine yaramış bulunmaktadır.
Dağıstan'ın 1994 yılı ihracatı 72.8 milyon, ithalatı ise 133.7 milyon Amerikan doları olarak gerçekleşmiştir. Buna göre dış ticaret açığı yaklaşık 61 milyon dolar olmuştur.

       Bugün ithal edilen mallar arasında gıda maddeleri önemli bir yer tutmaktadır. Bunlar arasında şeker, bitkisel ve hayvani yağlar, çay, turunçgiller, makarna ve pasta mamulleri, süt, kaymak, çocuk mamaları, tıbbi ilaçlar anılabilir. Bir tarım ülkesi olan Dağıstan'da saydığımız bu gıda maddelerinin ithal edilmekte oluşu tamamen yaşanmakta olan ekonomik krizle ilgili görülebilir. Ülkede mevcud ziraî üretim potansiyelinin çok düşük seviyelerde kullanılmakta oluşu, saydığımız çok çeşitli ziraî ürünlerin ithal edilmesi gereğini ortaya çıkarmış bulunmaktadır. Bu arada Dağıstan'ın geleneksel ihraç malları olan yün, ham deri, ağaç malzemeleri ve siyah maden düşük fiyatlarla satılmaktadır.

       Dağıstan iletişim konusunda büyük bir sıkıntı çekmektedir. Telekomünikasyon konusunda dünya standartlarının çok gerisinde bulunan ülkenin başkenti Mohaçkale'de 1995 Temmuz ayında 10200 abonelik telefon santrali hizmete girmiştir. İletişim sahasındaki bu geri duruma ilaveten ekonomik alandaki dezentegrasyon, geleneksel sürüm pazarı kaybı, finansal yapı ve dış ticaretin mevcud gelişmemiş durumu dış ticaret sahasında sahip olunan potansiyeli hayat geçirmede engel teşkil etmektedir. Bu arada Mohaçkale'deki deniz limanının restorasyonu, yeni bankaların açılması, Amerikan, İtalyan, Avusturyalı ve Türkler gibi yabancı işadamlarının çeşitli sahalarda yatırımlarda bulunmaları gibi olumlu gelişmelerin söz konusu olduğunu da belirtmek gerekir.