Dağıstan'da otuzdan fazla olduğunu belirttiğimiz
Turani gruplar adedince lehçe (bazen dil) mevcud olup, her grup kendi dil ve lehçesiyle
konuşmaktadır. Özellikle dağlık bölgede çok farklı dillerin konuşulması
sebebiyle vaktiyle Araplar'ın kullandığı Cebelü'l-Elsine (Diller Dağı) tabiri bugün
de kullanılmakta, Rusça'da da aynı manada olmak üzere Gora Yazıkov denilmektedir. Dağıstan'da,
yukarıda da değinildiği gibi, yalnız bir iki köyün konuştuğu ve 200-300 aileden başka
kimsenin anlamadığı diller bulunmaktadır. Yapılan tasniflere göre belli başlı Dağıstan
dilleri olarak birinci grupta Avar, Andi, Didoy ve Arçi; ikinci grupta Darga (Hurkili);
üçüncü grupta Lak(Gazi-Kumuk); dördüncü grupta da Lezgi dil grupları yer alır. Dağıstan'ın
asıl yerli ahâlisinin Lezgiler olduğunu yazan Şemseddin Sâmi'ye göre, Dağıstan
dillerinin temelini de Lezgi dili oluşturmaktadır.
"...Her halde Lezgi kavmi pek küçük bir yerde yaşadığına göre müttehidü'l-lisan
(dil birliği) olması iktiza ederken, bir çok şu'be ve kabilelere münkasim (bölünmüş)
olub, bunların her biri kendine mahsûs bir lisanla mütekellimdir (konuşmaktadır).
Dağıstan dillerinden yerli
olanlar İber-Kafkasya, Kumuk ve Nogay dilleri ise Türk dil grubuna aittir. Türk dilleri
ülkenin yalnız düzlük bölgelerinde yayılmıştır. Bugün Dağıstan'da Hun, Avar,
Bulgar, Hazar ve Oğuz Türkleri'ne ait bazı yer isimleri hâlâ muhafaza edilmektedir.
Sovyet sisteminden önce Türkçe düzlük bölgelerde hakim dil olup, dağlı kabileler
arasında da anlaşma dili vazifesi görürken, bugün bu fonksiyonu Rusça görmektedir.
Halkın %71'inin bu dili kullandığı ülkede hemen hemen bütün teknik bilgiler Rusça'dır.
Rusça, sosyal ve ekonomik hayatta büyük bir anlaşma kolaylığı sağlamaktadır. Dağıstan
Anayasası'na göre 11 dile her yerde kullanma serbestiyeti verilmiş bulunmaktadır.
Halen Dağıstan radyosu bu dillerden dokuzunda yayın yapmaktadır.
|
