Hakaslar arasında orijinleri hakkında iki yaygın
inanış vardır. Hakasya Sayan Altay Dağları'nın arasındaki platonun bir kısmıdır.
Bu yüzden Hakaslar kendilerini Dağ Halkı olarak adlandırmaktadırlar. Efsaneye göre
çok eski zamanlarda Hakaslar'ın atası dağ iyesinin ("Tag ezi") kızıyla
evlenmiştir ve Hakaslar onların evlatlarıdır. Bu yüzden Hakaslar için dağlar kutsal
denecek kadar önemlidir.
Hakas-Minusin Vadisi'nden dünyanın en büyük
nehirlerinden Yenisey (Kim) Nehri geçmektedir. Bu ad VI. yüzyıl kaynaklarında da
bulunmaktadır. Coğrafyanın en belirgin ikinci tabii unsuru ise Sayan Dağları'dır. Dağın
adı Hakasca "Soyan" Tuvalı kelimesinden gelmektedir ve Tuva Dağları anlamını
taşır. Eski Türk kitabelerine Sayan Dağları "Köygen" olarak adlandırılmaktadır.
Bugünkü Tuva Cumhuriyeti'nden Hakasya'ya doğru akan Anı Nehri'nin kenarında "Köygen
Tashıl" Tepesi bulunmaktadır. Tonyukuk kitabesinde geçen Köygen adı şimdi bu
tepede yaşamaktadır ve tepenin belki adından daha ilginç ve Türk kültür yapısı için
üzerinde durulması gereken bir efsanesi bulunmaktadır. Efsane aynı zamanda Hakaslar'ın
ve hatta bütün Türk halklarının kökeniyle ilgilidir.
Batı Sayan Dağları
üzerinde, Anı Nehri kenarında Köypa adı verilen beş başlı bir tepe bulunmaktadır.
Köypa tepelerine Borus Tepesi de denilmektedir ve her Hakas'ın kutsal saydığı yerdir.
Efsaneye göre eski çağlarda kehanet sahibi olan Aksakal Borus adlı birzat yaşamış.
Aksakal Borus dünyayı su basacağını önceden bilmiş. Bir gemi inşaa etmiş. Borus,
bütün hayvanlardan ve kuşlardan dişi ve erkek olmak üzere gemisine birer çift almış.
Yalnızca efsanevi Argılan ve Garuda (Han-Kineti) kuşları kendilerine çok güvenerek
"Dünyayı su da bassa, biz uçar kurtuluruz" diyerek gemiye binmemiş. Ancak
yeryüzünün her tarafını sular kaplatığında 39. gün Garuda kuşu yorgunluktan
dayanamayıp Argılan kuşunun başına konmuş ikisi de suda boğulmuş.
O günden sonra bu iki kuşun
soyları kesilmiş. Sular çekilmeye başladığında ise Borus gemisini bir tepeye yaklaştırmış
ve gemi tepenin üzerine oturmuş. İşte bu tepeler Sayan Dağları'nın üzerindeki Köypa
ve Borus Tepeleri'ymiş. Hakaslar ise Borus'un evlatlarının birinin çocukları olarak
çoğalmışlar.
Ruslar'ın ve Avrupalılar'ın
Şamanizm fakat kendilerinin Akçağan (Aktanrı) dini dedikleri eski Türk dinine mensup
Hakaslar'ın inanışlarında Kur'an'da yer alan Hz. Nuh'un kıssasına benzer bir inanışın
bulunması önemle üzerinde durulması gereken bir husustur. Ayrıca Türkler'in kökeni
ile ilgili olarak Nuh Peygamber'in oğlu Yasef'in çocukları oldukları rivayeti Hakas
Efsanesi'nde de Borus'un çocukları olarak karşımıza çıkmaktadır.
|
