Nüfus : 1.030.000
Bulundukları başlıca şehirler : Rusya
Federasyonuna bağlı Astarhan, Terek, Kızılyar, Açıkulak, Perekop, Çelyabinsk;
Bulgaristan'ın Şumnu, Dobruca ve Türkiye'nin Ankara -Polatlı, Şereflikoçhisar,
Konya-Kulu, İstanbul, Osmaniye, Adana, Çorum, Eskişehir, Bursa, Kütahya, Gaziantep,
Isparta-Senirkent şehirlerinde yaşamaktadırlar.Siyasi ve idari konumları :
Bulundukları ülkenin idari yapısına uymaktadırlar. Tarihçe
Türk tarihinde Nogay sözüne ilk olarak Altınordu
devletinde rastlanır. Nogay Han , üstün kabiliyeti , büyük teşkilatçılığı
sayesinde Altınordu devletinin en yüksek mevkilerine çıkmış; Nogay Han'a tabi Türk
toplulukları da onun adını almışlardır.Nogaylar, 13. yüzyıla kadar, Deşt-i
Kıpçak'ta ( Kıpçak çölünde ) göçebe hayatı yaşadılar. Birleşik bir hayat
süren Nogaylar çeşitli sebeplerden dolayı daha sonra dağıldılar. Bir kısmı mekan
değiştirirken, kalabalık bir kısmı diğer Türk boyları arasında eridiler.
Bugünkü Durum
Erimeden günümüze kadar kalan Nogaylar; Hazar
bozkırında, Kuzey Kafkasya'da, Kırım'da, İdil-Ural havzasında, Batı Türkistan'da
ve Litvanya'da, Dobruca'da, Deliorman bölgesinde ve Türkiye'de yaşamaktadırlar.
1) Hazar Bozkırı Nogayları : Aşağı
İtil'in geniş deltasında Astarhan çevresindeki köy ve kasabalarda, Kalmukya'nın
güney kesimine düşen Kuma Çayının kuzey yöresinde bulunurlar. Kendi ağızlarını
unuttukları için Kazanlı diye de adlandırılırlar. Buradaki başlıca toplulukları
"Karaağaçlar ( Karagaş)" ve Kundurlardır.
2) Kuzey Kafkasya Nogayları : Kafkasya'da
beş bölgede yer alırlar. Dağıstan'ın Kuma ile Terek akarsuları arasında kendi
adlarıyla anılan bozkırda, özellikle Kızılyar yöresinde, Hasavyurt ve Açıkulak
kazalarında kalabalık bir topluluk halinde bulunurlar.
3) Kırım Nogayları : Nogaylar Kırım
yarımadasının kuzeyindeki ovalık alan ile dağlık kesimin kuzey eteklerinde, Perekop
kasabası çevresinde , kuzeydoğuda Azak denizine dökülen çaylar (Tolmak, Bedri vb.)
boyunda yaşamaktadırlar.
4) İdil-Ural Havzası Nogayları : Burada
Tatarlar arasındaki "Nogaylar (Nagaybaklar)", küçük bir etnik topluluktur.
Günümüzde Başkurdistan'da ve Başkurdistan'ın kuzeydoğu komşusu Çelyabinsk
Vilâyetinin Yukarı Ural çevresinde yaşamaktadırlar. Nogaybaklar, Kuzey (Kıpçak)
Türkçesinin Başkurt unsurlarının da karıştığı Tatar ağzıyla konuşurlar.
Hristiyanlığın Ortodoks mezhebindendirler. Başkurdistan'daki Nogaylar, Kuzey
Türkçesi'nin Başkurt ağzıyla konuşurlar.
5) Batı Türkistan (Kazakistan)
Nogayları : Bu büyük bölgenin Kazaklar arasındaki Nogaylar'ı, onların boy
düzeninde , Orta ve Kiçi ( Küçük ) cüzlerde bulunurlar. Orta cüzdekiler, şecereye
göre , Kongırat kolunun Camanbay'ından gelirler. Buradaki Nogay'dan da Satıbaldı,
Tokas, Şahan uruklarının ataları çıkmıştır. Kazakistan'daki Nogay obaları,
şimdi Kızılorda tümeninin Canga-Korgan yöresinde yaşamaktadırlar. Hepsi Kuzey
Türkçesinin Kazak ağzıyla konuşurlar.
6) Kırgızistan Nogayları : Kırgızlar
arasındaki boy düzeninde Ön-Kol'a bağlı Çirik boyunun "Nogay" adlı bir
oymağı vardır. Onlar, Kuzey Türkçesi'nin Kırgız ağzıyla konuşurlar.
7) Litvanya Nogayları : Polonya'nın
kuzeyinde ve Baltık denizinin doğu yanında yer alan bölgede yaşarlar. Burada yaşayan
Nogaylar'a "Litvanya Tatarlar"ı da denir. Buradaki Nogaylar sadece dinlerini
(İslâm) muhafaza edebilmişlerdir.
Devamı Var
|
